←
शनिवार, 17 नोव्हेंबर 2029
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 30

तरी अध्यात्मबुद्धि होय । मज अर्पूनि कर्मे सर्वही । मग आशा ममता सांडूनि । झुंजें तूं निभ्रांत ॥

तरी अध्यात्मबुद्धीने सर्व कर्मे मला अर्पण करून, आशा आणि ममता सोडून तू नि:शंकपणे युद्ध कर.

"Therefore, with a spiritual mind, surrendering all actions to Me, abandoning hope and selfishness, fight without any doubt."

अध्यात्मबुद्धि Noun
Adhyatmabuddhi
अध्यात्मिक बुद्धीने
With spiritual intelligence
अर्पूनि Verb
Arpuni
अर्पण करून
Having offered
आशा Noun
Asha
अपेक्षा
Desire or expectation
ममता Noun
Mamata
माझेपणाची भावना
Sense of ownership or attachment
झुंजें Verb
Zunje
युद्ध कर किंवा कर्तव्य पार पाड
Fight or perform duty
निभ्रांत Adjective
Nibhranta
संशयरहित
Without any doubt

💡 अर्थ

आपली सर्व कामे देवाला अर्पण करा, फळाची अपेक्षा ठेवू नका आणि मनात कोणताही संकोच न ठेवता आपले कर्तव्य पार पाडा.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून सांगतात की, मनुष्याने स्वतःला कर्ता न मानता, सर्व कर्मे ईश्वराची आहेत या भावनेने करावीत. जेव्हा आपण 'मी' आणि 'माझे' हे भाव सोडतो, तेव्हाच आपण खऱ्या अर्थाने मुक्त होतो. अर्जुनाला युद्धाच्या प्रसंगी हेच सांगितले आहे की, तू केवळ निमित्तमात्र होऊन तुझे विहित कर्म कर. मनातील संताप, चिंता आणि फळाची आशा सोडून दिलेले कर्म हेच खरे योग होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'हे काम मीच केले' असा अहंकार न बाळगता, ते ईश्वराची सेवा म्हणून केल्यास कामाचा ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेचा निकाल काय लागेल याची चिंता करण्यापेक्षा, अभ्यास करणे हे आपले कर्तव्य आहे या भावनेने अभ्यास करावा.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्मबंधनातून मुक्त होण्यासाठी सर्व कर्मे ईश्वराला अर्पण करण्याचा मार्ग सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 29

जेथ संकल्पाचां पायीं । आशेची पाऊलवाट नाहीं । तेथ मन हें पाहीं । स्थिरावलें ॥ २९ ॥

जेथ संकल्पाच्या पायी, आशेची पाऊलवाट नाही, तेथे हे मन स्थिर झाले आहे असे समज.

"Where at the feet of resolution, there is no trail of hope; behold, there the mind has attained stability."

संकल्पाचां Noun
Sankalpacham
निश्चयाच्या किंवा विचाराच्या
of resolution or thought
आशेची Noun
Ashechi
इच्छेची किंवा अपेक्षेची
of hope or desire
पाऊलवाट Noun
Paulvat
छोटा रस्ता किंवा मार्ग
footpath or trail
स्थिरावलें Verb
Sthiravale
शांत झाले किंवा स्थिर झाले
became steady or stabilized
पाहीं Verb
Pahi
पहा किंवा समजून घे
behold or understand

💡 अर्थ

जिथे संकल्पाच्या ठिकाणी आशेचा लवलेशही नसतो, तिथे मन पूर्णपणे स्थिर होते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत मनाच्या स्थिरतेचे अत्यंत सूक्ष्म वर्णन करतात. सामान्यतः जेव्हा आपण एखादा संकल्प करतो, तेव्हा त्यामागे फळाची किंवा यशाची 'आशा' असते. ही आशाच मनाला चंचल बनवते आणि भविष्यात गुंतवून ठेवते. ज्ञानेश्वर माऊली म्हणतात की, ज्या स्थितीत संकल्पाच्या मुळाशी कोणतीही भौतिक किंवा फळाची आशा उरत नाही, तिथे मनाची धावपळ थांबते. जेव्हा 'अपेक्षा' संपते, तेव्हाच मन खऱ्या अर्थाने आत्मस्वरूपात स्थिर होते. हेच योग्याचे आणि स्थितप्रज्ञाचे लक्षण आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना केवळ फळाची चिंता न करता, कामावर लक्ष केंद्रित केल्यास मन शांत राहते. उदाहरण: परीक्षेचा अभ्यास करताना 'मला किती मार्क मिळतील' या आशेपेक्षा 'मला विषय समजून घ्यायचा आहे' या वृत्तीने अभ्यास केल्यास एकाग्रता वाढते.

📌 संदर्भ

मनाची स्थिरता आणि आशेचा त्याग यावर भाष्य करताना माऊली योग्याची अवस्था सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 228

प्रजहाति यदा कामान्सर्वान्पार्थ मनोगतान् । आत्मन्येवात्मना तुष्टः स्थितप्रज्ञस्तदोच्यते ॥

म्हणोनि आत्मलाभेविणें । कांहींच गोड न मने जेणें । तोचि स्थितप्रज्ञु जाणें । अर्जुना तूं ॥

"Therefore, understand him to be a man of steady wisdom, O Arjuna, who finds nothing sweet except the attainment of the Self."

आत्मलाभेविणें Noun
Atmalabhevine
आत्मप्राप्तीशिवाय
Without self-realization
गोड Adjective
God
मधुर किंवा प्रिय
Sweet or pleasant
मने Verb
Mane
मानणे किंवा वाटणे
To consider or feel
स्थितप्रज्ञु Noun
Sthitaprajnu
स्थिर बुद्धी असलेला
One with steady wisdom
जाणें Verb
Jane
ओळखणे किंवा समजणे
To know or understand

💡 अर्थ

म्हणून हे अर्जुना, ज्याला आत्मप्राप्तीशिवाय दुसरे काहीही गोड वाटत नाही, तोच खरा स्थितप्रज्ञ (स्थिर बुद्धीचा) आहे असे तू समज.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाचे मर्म सांगतात. ज्या व्यक्तीला आपल्या अंतरात्म्याचा साक्षात्कार झाला आहे, त्याला बाह्य जगातील नश्वर विषयांमध्ये कोणतेही स्वारस्य उरत नाही. ज्याप्रमाणे अमृताचे सेवन करणाऱ्याला इतर पेये बेचव वाटतात, त्याचप्रमाणे आत्मसुखाचा अनुभव घेणाऱ्याला भौतिक सुखे तुच्छ वाटतात. अशी व्यक्ती स्वतःच्याच ठिकाणी संतुष्ट असते आणि तिची बुद्धी कोणत्याही परिस्थितीत विचलित होत नाही. हेच पूर्णत्वाचे लक्षण आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात बाह्य गोष्टींवर (उदा. मोबाईल, प्रसिद्धी किंवा वस्तू) आपले सुख अवलंबून न ठेवता, स्वतःच्या कर्मात आणि विचारात समाधान शोधणे म्हणजे स्थितप्रज्ञतेचा सराव करणे होय. उदाहरण: इतरांनी स्तुती केली किंवा निंदा केली तरी आपल्या ध्येयापासून विचलित न होता शांत राहणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला स्थितप्रज्ञाची (स्थिर बुद्धी असलेल्या पुरुषाची) लक्षणे समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा