←
शुक्रवार, 19 ऑक्टोबर 2029
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 132

परि फळाचा संगु सांडिजे । आणि मी कर्ता हें न म्हणाविजे । हेंचि मुख्यत्वें जाणिजे । वर्म याचें ॥

"But the attachment to the fruit should be abandoned, and one should not say 'I am the doer'; know this to be the principal secret of it."

फळाचा Noun
Phalacha
कर्माच्या फळाचा
Of the fruit/result
संगु Noun
Sangu
आसक्ती किंवा ओढ
Attachment
सांडिजे Verb
Saandije
त्याग करावा किंवा सोडावा
Should be abandoned
कर्ता Noun
Karta
करणारा
Doer
म्हणाविजे Verb
Mhanavije
म्हणावे किंवा मानून घ्यावे
Should be claimed
मुख्यत्वें Adverb
Mukhyatven
प्रामुख्याने
Principally
वर्म Noun
Varma
रहस्य किंवा मर्म
Secret/Essence

💡 अर्थ

कर्माच्या फळाची आशा सोडून द्यावी आणि 'मी हे केले' असा गर्व करू नये; हेच कर्म करण्याचे खरे रहस्य आहे.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज निष्काम कर्मयोगाचे अत्यंत महत्त्वाचे सूत्र सांगतात. कर्म करणे हे मानवाच्या हाती आहे, पण त्या कर्माचे फळ आपल्या इच्छेनुसार मिळावे हा हट्ट (संग) सोडणे आवश्यक आहे. तसेच, कर्म करताना 'मीच हे सर्व करतोय' हा कर्तेपणाचा अहंकार मनुष्याला कर्माच्या बंधनात अडकवतो. म्हणून, फळाची आसक्ती आणि कर्तेपणाचा अभिमान या दोन्ही गोष्टींचा त्याग करून केलेले कर्म हेच मोक्षदायक ठरते. हेच साधनेचे मुख्य वर्म किंवा गुपित आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, समजा तुम्ही एखाद्या गरजूला मदत केली, तर 'मी मदत केली' हा अहंकार न ठेवणे आणि बदल्यात कसलीही अपेक्षा न करणे, म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय.

📌 संदर्भ

श्री ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे मुख्य मर्म आणि अहंकाररहित कर्माचे महत्त्व समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 60

जैसा नावाचां वेगें । चालतसे असंगें । तो थडियेचेनि लागें । धांवत दिसे ॥

"As by the speed of the boat, one who moves detachedly, appears to be running along the shore."

जैसा Adverb
Jaisa
ज्याप्रमाणे
Just as
नावाचां Noun
Navacha
नावेच्या
Of the boat
वेगें Noun
Vege
वेगाने
With speed
असंगें Adjective
Asange
अलिप्तपणे
Detachedly
थडियेचेनि Noun
Thadiyecheni
काठावरील
On the shore
धांवत Verb
Dhavat
धावताना
Running
दिसे Verb
Dise
दिसतो
Appears

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे नावेतून प्रवास करणारा माणूस स्वतः स्थिर असूनही, नावेच्या वेगामुळे त्याला काठावरील स्थिर वस्तू धावत आहेत असे वाटते, तसेच अज्ञानी माणसाला कर्माचे स्वरूप वाटते.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत ज्ञानेश्वर महाराज कर्मातील अकर्म समजून सांगण्यासाठी एक सुंदर दृष्टांत देतात. जेव्हा एखादा मनुष्य नावेमध्ये बसून प्रवास करतो, तेव्हा तो स्वतः हालचाल करत नसतो, तो स्थिर असतो. परंतु नावेच्या गतीमुळे त्याला असे वाटते की काठावरील झाडे किंवा डोंगर वेगाने मागे धावत आहेत. त्याचप्रमाणे, जो ज्ञानी पुरुष असतो, त्याला हे समजते की शरीर, इंद्रिये आणि बुद्धी ही नावेप्रमाणे कर्मे करत आहेत, परंतु आपला आत्मा (स्वयं) हा त्या कर्मांपासून अलिप्त आणि स्थिर आहे. अज्ञानी माणसाला मात्र आत्म्यावर कर्माचा आरोप झाल्यासारखा वाटतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण जेव्हा रेल्वेने प्रवास करतो, तेव्हा आपल्याला बाहेरची झाडे धावताना दिसतात, पण प्रत्यक्षात आपण आणि रेल्वे पुढे जात असतो. यावरून हे शिकावे की बाह्य परिस्थिती कितीही बदलली तरी आपले मन स्थिर ठेवणे शक्य आहे.

📌 संदर्भ

कर्मातील अकर्म आणि अकर्मातील कर्म यातील सूक्ष्म फरक स्पष्ट करण्यासाठी ज्ञानेश्वर महाराज नावेचे उदाहरण देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 177

म्हणोनि तूं आतां । उचित कर्म सर्वथा । आचरें गा निभ्रांता । विहित जे ॥

"Therefore, perform now, O undoubting one, the proper action which is prescribed for you."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchit
योग्य
Proper / Right
कर्म Noun
Karma
कार्य किंवा कर्तव्य
Action or Duty
आचरें Verb
Aachare
कर किंवा आचरण कर
Perform or Practice
निभ्रांता Adverb
Nibhranta
शंका न धरता / निःशंकपणे
Without doubt
विहित Adjective
Vihit
शास्त्रसंमत किंवा नेमून दिलेले
Prescribed

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू आता मनात कोणतीही शंका न ठेवता, तुला नेमून दिलेले योग्य कर्तव्य पार पाड.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे श्रीकृष्णाचा उपदेश स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, कर्म करणे हे सृष्टीचे चक्र आहे आणि ते टाळता येत नाही. ज्ञानी पुरुष देखील जगाला मार्ग दाखवण्यासाठी कर्मे करत राहतात. म्हणून अर्जुना, तू तुझ्या मनातील संभ्रम किंवा शंका सोडून दे (निभ्रांता) आणि क्षत्रिय म्हणून तुला जे शास्त्रविहित आणि योग्य कर्म प्राप्त झाले आहे, त्याचे पूर्ण निष्ठेने आचरण कर. फळाची आशा न धरता केवळ कर्तव्य भावनेने कर्म करणे हाच खरा कर्मयोग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला आपली जबाबदारी माहित असते, तेव्हा ती टाळण्याऐवजी किंवा त्याबद्दल शंका घेण्याऐवजी पूर्ण क्षमतेने पार पाडली पाहिजे. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने परीक्षेच्या निकालाची भीती न बाळगता केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे हे त्याचे 'विहित कर्म' आहे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचे विहित कर्तव्य कोणत्याही शंकेशिवाय आणि फळाची अपेक्षा न ठेवता पार पाडण्याचा सल्ला देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा