←
मंगळवार, 02 ऑक्टोबर 2029
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 1

तरी अवधान एकवेळ दीजे । मग सर्वसुखासी पात्र होईजे । हें प्रतिज्ञोत्तर माझें । उघड ऐका ॥ १ ॥

"Give your attention but once, and become worthy of all bliss; listen clearly to this, my solemn promise."

अवधान Noun
Avadhana
लक्ष किंवा एकाग्रता
Attention or focus
दीजे Verb
Dije
द्यावे
Should give
पात्र Adjective
Patra
लायक किंवा योग्य
Worthy or eligible
प्रतिज्ञोत्तर Noun
Pratijnottara
प्रतिज्ञेचे शब्द
Words of promise
उघड Adverb
Ughada
स्पष्टपणे
Clearly

💡 अर्थ

फक्त एकदा पूर्ण लक्ष देऊन ऐका, मग तुम्ही सर्व प्रकारच्या सुखांना प्राप्त होण्यास पात्र व्हाल. हे माझे प्रतिज्ञेचे शब्द तुम्ही स्पष्टपणे ऐका.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वरीच्या चौथ्या अध्यायाच्या सुरुवातीला संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रोत्यांना विनंती करत आहेत. ते म्हणतात की, जर तुम्ही तुमचे चित्त एकाग्र करून हे निरूपण ऐकले, तर तुम्हाला परमानंदाची प्राप्ती होईल. 'अवधान' म्हणजे केवळ ऐकणे नव्हे, तर अंतःकरणापासून लक्ष देणे. ज्ञानेश्वर माउली येथे खात्री देतात की हे ज्ञान आत्मसात केल्यावर मनुष्याला इतर कोणत्याही सुखाची उणीव भासणार नाही. ही त्यांची 'प्रतिज्ञा' आहे, जी या ग्रंथाच्या आणि त्यातील ज्ञानाच्या सामर्थ्यावर आधारित आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणत्याही कामात यश मिळवण्यासाठी एकाग्रता आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, जर एखादा विद्यार्थी शिक्षकांचे शिकवणे पूर्ण लक्ष देऊन ऐकेल, तर त्याला तो विषय उत्तम समजून परीक्षेत यश मिळेल.

📌 संदर्भ

चौथ्या अध्यायाच्या प्रारंभी, ज्ञानेश्वर महाराज श्रोत्यांना सावध करून या ज्ञानाचे महत्त्व आणि ते ऐकण्यासाठी आवश्यक असलेली एकाग्रता यावर भाष्य करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 84

जेथ पाविजे तें आपणचि होइजे । मग पावणें हें न बोलिजे । ऐसें ऐक्य आथी ॥

"Where that which is to be attained is reached, one becomes that itself; then 'attaining' is no longer spoken of; such is the unity."

जेथ Adverb
Jetha
जेथे
Where
पाविजे Verb
Pavije
प्राप्त करणे
To be attained
आपणचि Pronoun
Aapanachi
स्वतःच
Oneself
होइजे Verb
Hoije
होणे
Becomes
ऐक्य Noun
Aikya
एकरूपता
Unity
आथी Verb
Aathi
आहे/असते
Is/Exists

💡 अर्थ

ज्या ध्येयाला प्राप्त करायचे आहे, तिथे पोहोचल्यावर माणूस स्वतःच ते ध्येय बनतो. मग 'मिळवले' असे म्हणण्याची गरज उरत नाही, कारण तिथे पूर्ण एकरूपता असते.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अद्वैत सिद्धांताचे मर्म सांगतात. जेव्हा एखादा साधक परब्रह्माचा अनुभव घेतो, तेव्हा तो स्वतःच ब्रह्मरूप होतो. जसा मिठाचा खडा समुद्रात गेल्यावर समुद्रच होतो, तसाच भक्त देवाशी एकरूप होतो. या स्थितीत 'मी' आणि 'तू' हा भेद संपतो. साध्य आणि साधक यांच्यातील अंतर मिटून जाणे म्हणजेच खरे ऐक्य होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखाद्या कलेत किंवा कामात इतके मग्न होतो की आपल्याला स्वतःचा विसर पडतो, तेव्हा आपण त्या कामाशी एकरूप होतो. उदाहरणार्थ, गाणे गाताना गायक जेव्हा गाणेच बनतो, तेव्हाच खरी कला सादर होते.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज येथे साधकाच्या अंतिम स्थितीचे, म्हणजेच अद्वैताचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 135

म्हणौनि समर्थें जे जे कीजे। तें तें इतरींही अनुष्ठिजे। तेंचि प्रमाण मानिजे। सामान्यलोकीं॥

"Therefore, whatever is done by the great, that very thing is performed by others; whatever they accept as authority, the common people follow."

समर्थें Noun
samarthēṃ
श्रेष्ठ माणसाने
by the capable or great person
अनुष्ठिजे Verb
anuṣṭhijē
आचरणात आणावे
should be practiced
प्रमाण Noun
pramāṇa
आदर्श किंवा नियम
standard or authority
सामान्यलोकीं Noun
sāmānyalōkīṃ
सर्वसामान्य लोकांनी
by common people
कीजे Verb
kījē
करावे
to do or perform

💡 अर्थ

म्हणून श्रेष्ठ माणसे जे जे करतात, त्याचेच इतर लोकही अनुकरण करतात. श्रेष्ठ लोक जे करतात, त्यालाच सामान्य लोक प्रमाण मानतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर या ओवीत सांगतात की, समाजात जे श्रेष्ठ किंवा समर्थ लोक असतात, त्यांच्या वागण्याचा प्रभाव सर्वसामान्यांवर पडतो. जर ज्ञानी माणसाने कर्म सोडून दिले, तर सामान्य लोकही आळशी बनतील. म्हणून, लोकसंग्रहासाठी आणि समाजाला योग्य दिशा देण्यासाठी समर्थांनी आदर्श कर्मे केली पाहिजेत. त्यांचे आचरण हेच जगासाठी शास्त्र किंवा नियम बनते. ज्ञानी माणसाने केवळ उपदेश न करता स्वतःच्या कृतीतून आदर्श निर्माण करावा, असा याचा सखोल अर्थ आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या घरातील मोठी माणसे किंवा समाजातील नेते जसे वागतात, तसेच मुले किंवा सामान्य लोक वागतात. म्हणून आपण नेहमी चांगले वागले पाहिजे जेणेकरून इतरांना चांगला आदर्श मिळेल. उदाहरणार्थ, जर पालकांनी कचरा कुंडीत टाकला, तर मुलेही तेच शिकतात.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुषाने कर्म का करावे आणि त्याचे समाजावर काय परिणाम होतात, हे श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा