🕉️संस्कृत सुभाषित

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून कर्माच्या अपरिहार्यतेवर भाष्य करतात. ते अर्जुनाला सांगतात की, केवळ बाह्यतः कर्माचा त्याग केल्याने कोणालाही शाश्वत सुख किंवा शांती मिळू शकत नाही. मानवी स्वभाव आणि प्रकृती सतत क्रियाशील असते, त्यामुळे कर्मापासून पळ काढणे अशक्य आहे. खरे सुख हे कर्म सोडण्यात नसून, ते फळाची अपेक्षा न ठेवता (निष्काम भावनेने) करण्यात आहे. कर्माचा त्याग करणे हा सुखाचा मार्ग नसून तो एक भ्रम आहे.

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला अभ्यासाचा किंवा कामाचा कंटाळा येतो, तेव्हा आपण ते काम सोडून देण्याचा विचार करतो. पण ज्ञानेश्वरी सांगते की काम सोडल्याने प्रश्न सुटत नाहीत. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या भीतीने अभ्यास सोडला तर सुख मिळत नाही, उलट अभ्यास पूर्ण केल्यानेच खरे समाधान मिळते.

तिसऱ्या अध्यायात ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला कर्मयोगाचे महत्त्व पटवून देताना सांगतात की कर्माचा त्याग करणे हा मोक्षाचा मार्ग नाही.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मसाक्षात्काराचे मर्म सांगतात. जेव्हा एखादा साधक बाह्य जगातील मोह सोडून अंतर्मुख होतो आणि स्वतःच्या स्वरूपाचा शोध घेतो, तेव्हा त्याला स्वतःमध्येच ईश्वरी तत्त्वाचा प्रकाश दिसतो. हा बोध बाहेरून येत नाही, तर तो आतूनच स्फुरतो. अशा प्रकारे जो स्वतःला ओळखतो, तो आपोआपच ब्रह्मरूप होतो. ज्ञानेश्वर माऊली अर्जुनाला सांगतात की हे सत्य तू निःशंकपणे स्वीकार.

दैनंदिन जीवनात आपण नेहमी इतरांच्या मतांवर अवलंबून असतो. ही ओवी आपल्याला स्वतःच्या आत डोकावून स्वतःची क्षमता ओळखायला शिकवते. उदाहरण: जेव्हा आपण स्वतःच्या मेहनतीवर आणि प्रामाणिकपणावर विश्वास ठेवतो, तेव्हा बाह्य संकटांची भीती वाटत नाही आणि आपण शांत राहू शकतो.

संत ज्ञानेश्वर महाराज आत्मसाक्षात्कारी पुरुषाची स्थिती आणि त्याचे ब्रह्मस्वरूपाशी होणारे ऐक्य स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून स्थितप्रज्ञाची (ज्याची बुद्धी स्थिर आहे असा पुरुष) लक्षणे स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, सामान्य माणसे ज्या आत्मज्ञानाबद्दल पूर्णपणे अनभिज्ञ असतात, तिथे योगी पुरुष आत्मप्रकाशात पूर्णपणे जागृत असतो. याउलट, सामान्य लोक ज्या ऐहिक विषयांमध्ये, मायेमध्ये आणि संसारात अत्यंत रस घेऊन गुंतलेले असतात, त्या विषयांकडे योगी पुरुष पूर्णपणे दुर्लक्ष करतो. योग्यासाठी हा संसार एका स्वप्नासारखा किंवा रात्रीसारखा असतो, जिथे तो अलिप्त राहून शांत झोपलेला असतो. हे अज्ञान आणि ज्ञान यातील मूलभूत फरकाचे सुंदर रूपक आहे.

जेव्हा सर्वजण अफवा, नकारात्मकता किंवा विनाकारण वादात गुंतलेले असतात, तेव्हा आपण त्या गोष्टींकडे दुर्लक्ष करून आपल्या ध्येयावर आणि मानसिक शांततेवर लक्ष केंद्रित करणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय. उदाहरण: परीक्षेत मित्र खेळत असताना आपण अभ्यासात मग्न राहणे.

स्थितप्रज्ञाची संसारातील अलिप्तता आणि आत्मज्ञानातील जागृती यांचे वर्णन.