शनिवार, 08 ऑगस्ट 2026
आज

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 47

जेणे विषयांचेनि नांवे । न विसंवादिजे स्वभावें । जयाचेनि चित्तें न संभवे । द्वैतबुद्धि ॥ ४७ ॥

"He who is naturally unperturbed by sensory objects and whose mind is devoid of the sense of duality."

जेणे Pronoun
Jene
ज्याने / ज्याच्याद्वारे
By whom
विषयांचेनि Noun
Vishayancheni
विषयांच्या (इंद्रिय भोगांच्या)
Of sensory objects
विसंवादिजे Verb
Visanvadije
विचलित होणे किंवा विरोध करणे
To be disturbed or conflicted
स्वभावें Adverb
Swabhave
सहजपणे किंवा स्वभावतः
Naturally
चित्तें Noun
Chitte
मनामध्ये / अंतःकरणात
In the mind
द्वैतबुद्धि Noun
Dwaitabuddhi
भेदभाव करण्याची वृत्ती
Sense of duality

💡 अर्थ

ज्याला विषयांच्या नावाने सुद्धा कधी त्रास होत नाही आणि ज्याच्या मनात कधीही भेदभाव किंवा द्वैत निर्माण होत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानी पुरुषाच्या स्थितीचे वर्णन करतात. असा पुरुष जो स्वभावतःच इंद्रियांच्या विषयांनी (जसे की मोह, माया) विचलित होत नाही. त्याच्या अंतःकरणात 'मी' आणि 'दुसरा' असा भेदभाव उरत नाही. त्याला सर्व चराचर सृष्टीमध्ये एकाच ईश्वराचे रूप दिसते, त्यामुळे त्याच्या मनात द्वैतबुद्धीचा लवलेशही नसतो. ही स्थिती पूर्ण वैराग्य आणि ज्ञानाची आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण इतरांशी वागतो, तेव्हा जात, धर्म किंवा श्रीमंती-गरीबी असा भेदभाव न करता सर्वांना समान मानणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक आचरण आहे. उदाहरणार्थ, शाळेत सर्व मित्रांना सारखीच मदत करणे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे अशा व्यक्तीची लक्षणे सांगत आहेत जिने मानसिक संतुलन प्राप्त केले आहे आणि जिला सर्वत्र एकता दिसते.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 228

म्हणोनि तूं अर्जुना | या सकळां लोकांलागीं जाणा | सन्मार्ग हाचि दाविणा | आचरें तूं ॥ २२८ ॥

"Therefore, O Arjuna, to guide all these people on the right path, you should perform your actions accordingly."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
सकळां Adjective
Sakalan
सर्व
All
सन्मार्ग Noun
Sanmarga
चांगला मार्ग
Right path
दाविणा Verb
Davina
दाखवण्यासाठी
To show
आचरें Verb
Achare
आचरण कर
Practice/Act

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, या सर्व लोकांना योग्य मार्ग दाखवण्यासाठी तू स्वतः शास्त्रोक्त कर्मांचे आचरण कर.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत लोकसंग्रहाचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते अर्जुनाला सांगतात की, सामान्य लोक नेहमी श्रेष्ठ व्यक्तींच्या पावलावर पाऊल ठेवून चालतात. जर तू तुझे विहित कर्तव्य (युद्ध) सोडलेस, तर समाज गोंधळात पडेल आणि चुकीच्या मार्गाला लागेल. जगाला सन्मार्ग दाखवणे हे तुझ्यासारख्या श्रेष्ठ पुरुषाचे कर्तव्य आहे. म्हणून, केवळ स्वतःसाठी नव्हे, तर समाजाला दिशा देण्यासाठी तू तुझे कर्म निष्ठेने केले पाहिजेस.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या वागण्याचा इतरांवर, विशेषतः लहानांवर प्रभाव पडतो. त्यामुळे आपण नेहमी शिस्त आणि नैतिकतेने वागले पाहिजे. उदाहरणार्थ, जर घरातील मोठ्या व्यक्तींनी कचरा कुंडीत टाकला, तर मुलेही तेच शिकतात.

📌 संदर्भ

श्रेष्ठ व्यक्तीने समाजासमोर आदर्श ठेवण्यासाठी आपली कर्तव्ये का पार पाडली पाहिजेत, याचे मार्गदर्शन ज्ञानेश्वर महाराज करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 182

म्हणोनि समर्थें जे जे कीजे। तें तें लोकीं प्रमाण मानिजे। आणि येरेंही तेचि अनुष्ठिजे। सामान्येंसीं॥

"Therefore, whatever a great person does, that is accepted as a standard by the world; and others, including common people, follow the same practice."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
समर्थें Noun
Samarthēṃ
सामर्थ्यवान किंवा थोर व्यक्तीने
By the powerful or great person
प्रमाण Noun
Pramāṇa
आदर्श किंवा मानक
Standard or Authority
अनुष्ठिजे Verb
Anuṣṭhijē
आचरण करावे किंवा पाळावे
Should be practiced or followed
सामान्येंसीं Noun
Sāmānyēṃsīṃ
सामान्य लोकांकडून
By common people

💡 अर्थ

म्हणून थोर किंवा सामर्थ्यवान माणसे जे जे काही करतात, त्यालाच लोक प्रमाण (आदर्श) मानतात आणि इतर सामान्य लोकही त्याचेच अनुकरण करतात.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज कर्मयोगाचे एक महत्त्वाचे सामाजिक तत्त्व मांडतात. ते म्हणतात की, समाजात जे लोक श्रेष्ठ स्थानी आहेत किंवा ज्यांच्याकडे ज्ञान आणि शक्ती आहे, त्यांच्या आचरणाकडे संपूर्ण समाजाचे लक्ष असते. अशा व्यक्तींनी केलेले कोणतेही कार्य हे लोकांसाठी एक नियम किंवा आदर्श बनून जाते. सामान्य जनता स्वतःचा वेगळा विचार न करता या थोर व्यक्तींच्या पावलावर पाऊल ठेवून चालते. जर ज्ञानी माणसाने कर्म करणे सोडून दिले, तर सामान्य लोकही आळशी होतील. म्हणून, समाजाला योग्य दिशा देण्यासाठी समर्थ व्यक्तींनी आपले कर्तव्य चोख बजावणे आवश्यक आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

एखाद्या कुटुंबात जर वडीलधारी माणसे शिस्तीने आणि प्रेमाने वागत असतील, तर मुलेही आपोआप तसेच वागायला शिकतात. नेत्याने नेहमी स्वतः कृती करून आदर्श घालून दिला पाहिजे.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुषाने आपले कर्तव्य का पार पाडले पाहिजे आणि त्याचा समाजावर काय परिणाम होतो, याचे मार्गदर्शन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा