🕉️संस्कृत सुभाषित

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मातून मुक्त होण्याचे रहस्य सांगतात. ते म्हणतात की, कर्म करणे पूर्णपणे थांबवणे शक्य नाही, परंतु कर्मात राहूनही कर्माच्या बंधनातून कसे सुटावे, ही एक 'युक्ती' किंवा कला आहे. ज्याप्रमाणे शरीरात रुतलेला काटा काढण्यासाठी दुसऱ्या काट्याचा वापर केला जातो, त्याचप्रमाणे कर्माच्या आधारानेच (निःस्वार्थ कर्माने) कर्माचे फळ किंवा आसक्ती सोडता येते. ही युक्ती समजली की मनुष्य संसारात राहूनही मुक्त राहू शकतो.

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता, आपले कर्तव्य म्हणून आनंदाने काम करावे. उदाहरणार्थ, घरातील कामे करताना ती ओझे न मानता कुटुंबाप्रती सेवा म्हणून केल्यास मनाला शांती मिळते.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माचे तत्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज कर्मातून मुक्त होण्याची सोपी युक्ती स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून कर्माचे मर्म समजावून सांगतात. जेव्हा एखादा मनुष्य कर्म करतो पण त्यात त्याचा अहंकार नसतो, तेव्हा ते कर्म असूनही 'अकर्म' (बंधमुक्त) असते. याउलट, जर एखादा माणूस बाहेरून शांत बसला असेल पण मनात कर्माचे विचार घोळत असतील, तर ते अकर्म असूनही 'कर्म' ठरते. ही दृष्टी प्राप्त होणे म्हणजेच आत्मज्ञान होय. जो मनुष्य कर्मातील अकर्म आणि अकर्मातील कर्म ओळखतो, तोच खरा ज्ञानी होय.

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे केले' असा गर्व न बाळगता, ते ईश्वराची सेवा म्हणून करावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी अभ्यास करताना केवळ गुणांसाठी न करता ज्ञानासाठी केल्यास अभ्यासाचा ताण येत नाही आणि ते कर्म बंधमुक्त होते.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म आणि अकर्मातील सूक्ष्म फरक समजावून सांगत आहेत, ज्याचे निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करतात.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मसंन्यास आणि कर्मयोग यांतील अद्वैत स्पष्ट करतात. सामान्यतः लोकांना वाटते की संन्यास म्हणजे सर्व कर्मांचा त्याग आणि योग म्हणजे कर्म करणे. परंतु, ज्ञानेश्वर महाराज सांगतात की ज्या ठिकाणी फळाची आशा सोडली जाते (संन्यास), तिथेच कर्माचे खरे कौशल्य (योग) प्रकट होते. या दोन्ही मार्गांचे अंतिम उद्दिष्ट चित्तशुद्धी आणि आत्मज्ञान हेच असल्याने ते भिन्न नसून एकाच नाण्याच्या दोन बाजू आहेत.

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' हा अहंकार सोडणे आणि फळाची चिंता न करणे म्हणजे संन्यास आणि योग एकत्र आणणे होय. उदाहरणार्थ, एखाद्या खेळाडूने केवळ जिंकण्याच्या ईर्ष्येने न खेळता खेळाचा आनंद घेण्यासाठी आणि आपले सर्वोत्तम देण्यासाठी खेळणे.

संन्यास आणि कर्मयोग हे दोन्ही मार्ग मुळात एकच आहेत, हे ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत.