🕉️संस्कृत सुभाषित

या ओवीत अर्जुन आपली अत्यंत व्याकुळ आणि संभ्रमावस्था व्यक्त करत आहे. तो म्हणतो की, युद्धभूमीवर आपल्याच नातेवाईकांना पाहून त्याच्या मनात जो मोह निर्माण झाला आहे, त्याने त्याच्या विवेकावर पडदा टाकला आहे. अर्जुनाला त्याचे क्षत्रिय कर्तव्य (धर्म) आणि वैयक्तिक भावना यांत निवड करणे कठीण जात आहे. तो श्रीकृष्णाला शरण जाऊन विनंती करतो की, माझ्यासाठी जे खरोखर हिताचे आहे ते मला सांगा, कारण मी आता स्वतःचा निर्णय घेण्यास असमर्थ आहे.

जेव्हा जीवनात दोन कठीण पर्यायांपैकी एक निवडताना गोंधळ होतो, तेव्हा अहंकार बाजूला ठेवून आपल्या गुरूचा किंवा अनुभवी व्यक्तीचा सल्ला घ्यावा. उदाहरणार्थ, करिअरच्या वळणावर निर्णय घेता येत नसेल तर तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन घेणे.

कुरुक्षेत्रावर युद्धाच्या प्रसंगी अर्जुन गोंधळलेला आहे आणि तो श्रीकृष्णाला शिष्यभावाने मार्गदर्शन मागत आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे सामाजिक महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, समाजात जे लोक श्रेष्ठ आहेत किंवा ज्यांच्याकडे अधिकार आहे, त्यांच्यावर मोठी जबाबदारी असते. जर ज्ञानी किंवा समर्थ माणसाने आपली कर्तव्ये सोडून दिली, तर सामान्य जनता गोंधळून जाईल आणि चुकीच्या मार्गाला लागेल. म्हणून, समाजाला योग्य दिशा देण्यासाठी आणि लोकांमध्ये शिस्त निर्माण करण्यासाठी समर्थांनी स्वतः आदर्श आचरण करणे आवश्यक आहे. त्यांचे वागणे हेच अज्ञानी लोकांसाठी दीपस्तंभासारखे कार्य करते.

एखाद्या शाळेच्या मुख्याध्यापकांनी जर स्वतः वेळेवर शाळेत येण्याचे आणि शिस्तीचे पालन केले, तर शिक्षक आणि विद्यार्थी त्यांचे पाहून आपोआप शिस्त पाळू लागतात. मोठ्यांचे वागणे हेच लहानांसाठी मार्गदर्शक ठरते.

ज्ञानी पुरुषाने कर्म का करावे आणि समाजासमोर कोणता आदर्श ठेवावा, याचे विवेचन येथे केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्वधर्माचे महत्त्व सांगतात. ते म्हणतात की, जो मनुष्य आपल्या विहित कर्तव्याचे (स्वधर्माचे) पालन निष्ठेने करतो, त्याला बाह्य सुखासाठी वणवण करावी लागत नाही. स्वधर्माचे आचरण हेच चित्तशुद्धीचे साधन आहे. जेव्हा चित्त शुद्ध होते, तेव्हा मनुष्याला आत्मज्ञान प्राप्त होते आणि तो खऱ्या आनंदाचा अनुभव घेतो. स्वधर्म पाळणे म्हणजे केवळ कर्म करणे नव्हे, तर ते ईश्वरी सेवा म्हणून करणे होय.

आपले दैनंदिन काम (उदा. अभ्यास किंवा नोकरी) प्रामाणिकपणे करणे हाच आपला धर्म आहे. जर आपण आपले काम नीट केले, तर आपल्याला मानसिक समाधान आणि यश मिळते. उदाहरणार्थ, एका विद्यार्थ्याने परीक्षेसाठी प्रामाणिकपणे अभ्यास करणे हा त्याचा स्वधर्म आहे.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला स्वधर्माचे (कर्तव्याचे) पालन करण्याचे महत्त्व आणि त्याचे फळ सांगत आहेत.