←
शुक्रवार, 13 डिसेंबर 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 159

म्हणोनि तूं आतां । उचित कर्म पंडुसुता । आचरावें तत्त्वतां । सांडूनि संगु ॥ १५९ ॥

"Therefore, O Arjuna, perform your rightful duties in truth, casting away all attachment."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchita
योग्य किंवा विहित
Appropriate or prescribed
पंडुसुता Noun
Pandusuta
पांडुपुत्रा (अर्जुन)
Son of Pandu (Arjuna)
आचरावें Verb
Aacharave
आचरावे किंवा करावे
Should perform
तत्त्वतां Adverb
Tattvata
यथार्थपणे किंवा खरोखर
Truly or in reality
सांडूनि Verb
Sanduni
त्याग करून किंवा सोडून
Having abandoned
संगु Noun
Sangu
आसक्ती किंवा ओढ
Attachment

💡 अर्थ

म्हणून हे अर्जुना, तू आता आसक्ती (फळाची आशा) सोडून, तुझे जे योग्य कर्तव्य कर्म आहे, त्याचे नीट पालन कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत भगवद्गीतेतील कर्मयोगाचे सार सांगतात. ते अर्जुनाला 'पंडुसुता' (पांडुपुत्र) म्हणून संबोधून त्याला त्याच्या क्षत्रिय धर्माची आठवण करून देतात. कर्माचा त्याग करणे म्हणजे संन्यास नव्हे, तर कर्माच्या फळाची हाव आणि 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार सोडणे म्हणजे खरा त्याग होय. 'तत्त्वतां' या शब्दाचा अर्थ असा की, कर्म केवळ नावापुरते न करता ते मनापासून आणि योग्य पद्धतीने केले पाहिजे. जेव्हा माणूस फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म त्याला बंधनात टाकत नाही, तर मोक्षाकडे नेते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची (फळाची) चिंता करण्यापेक्षा, आपला अभ्यास (कर्तव्य) प्रामाणिकपणे करण्यावर लक्ष केंद्रित करावे. उदाहरणार्थ, खेळताना फक्त जिंकण्यासाठी न खेळता, आपला खेळ सर्वोत्तम कसा होईल याकडे लक्ष देणे म्हणजे 'संग' सोडून कर्म करणे होय.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेवरील टीकेमध्ये, संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले नैसर्गिक कर्तव्य पार पाडण्याचे महत्त्व स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 23

हे शब्दब्रह्म अशेषा । जेथूनि प्रसवले सुवेषा । तेथूनि हे मतिलेषा । लाभु जाहला ॥ २३ ॥

"From where the entire Shabdabrahma (Vedas) manifested in a beautiful form, from that same source, this trace of intellect has gained its light."

शब्दब्रह्म Noun
Shabdabrahma
वेद किंवा ईश्वरी वाणी
The Vedas or divine sound
अशेषा Adjective
Ashesha
संपूर्ण किंवा काहीही शिल्लक न ठेवता
Entire or without remainder
प्रसवले Verb
Prasavale
निर्माण झाले किंवा जन्मले
Originated or manifested
सुवेषा Adjective
Suvesha
सुंदर रूपाने
In a beautiful form
मतिलेषा Noun
Matilesha
बुद्धीचा अल्प अंश
A small trace of intellect
लाभु Noun
Labhu
प्राप्ती किंवा फायदा
Gain or benefit

💡 अर्थ

ज्या ठिकाणाहून संपूर्ण वेद (शब्दब्रह्म) सुंदर रूपाने निर्माण झाले, त्याच ठिकाणाहून माझ्या बुद्धीला हा थोडासा लाभ (ज्ञान) मिळाला आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सद्गुरूंच्या किंवा त्या मूळ परमतत्त्वाच्या अगाध सामर्थ्याचे वर्णन करत आहेत. ते म्हणतात की, ज्या परमतत्त्वापासून संपूर्ण वेदांची (शब्दब्रह्माची) निर्मिती झाली, त्याच अफाट ज्ञानसागरातून माझ्या अल्प बुद्धीला हे ज्ञानेश्वरी रचण्याचे स्फुरण मिळाले आहे. हे ज्ञान माझे स्वतःचे नसून त्या मूळ स्रोताचा तो एक छोटासा अंश आहे, अशी अत्यंत नम्र भावना ते येथे व्यक्त करतात. हे गुरूकृपेचे महत्त्व अधोरेखित करते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्याला मिळणारे यश किंवा ज्ञान हे केवळ आपले नसून ते आपल्या गुरूंच्या किंवा मोठ्या शक्तीच्या मार्गदर्शनाचा भाग आहे, ही नम्रता बाळगावी. उदाहरण: परीक्षेत उत्तम गुण मिळाल्यावर, ते शिक्षकांनी दिलेल्या ज्ञानाचा अंश आहे हे मान्य करणे.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वरीच्या सुरुवातीला मंगलाचरणात संत ज्ञानेश्वर महाराज ज्ञानाच्या मूळ स्रोताचे (गुरूंचे) स्तवन करत आहेत आणि आपली बुद्धी त्याच प्रकाशाचा एक अंश असल्याचे सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 212

त्यक्त्वा कर्मफलासङ्गं नित्यतृप्तो निराश्रयः । कर्मण्यभिप्रवृत्तोऽपि नैव किञ्चित्करोति सः ॥

जेणें सांडिलें फळाचें आमिष । जो तृप्तीं जाहला संतोष । तो न करीच कांही विशेष । जरी कर्मांत असे ॥

"He who has cast away the lure of the fruit of action, and who is satisfied with contentment, does nothing at all, even though he is engaged in action."

जेणें Pronoun
Jene
ज्याने
By whom
सांडिलें Verb
Sandile
त्यागले किंवा सोडले
Abandoned or renounced
आमिष Noun
Amish
लोभ किंवा लालूच
Lure or bait
तृप्तीं Noun
Trupti
पूर्ण समाधानाने
With satisfaction
संतोष Noun
Santosh
आनंद
Contentment
विशेष Adjective
Vishesh
काही खास किंवा वेगळे
Anything specific

💡 अर्थ

ज्याने कामाच्या फळाची आशा सोडून दिली आहे आणि जो आपल्याच समाधानात आनंदी आहे, तो काम करत असूनही काहीच करत नाही असे समजावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. जो पुरुष कर्माच्या फळाची अभिलाषा (आमिष) पूर्णपणे त्यागून आत्मस्वरूपाच्या आनंदाने नित्य तृप्त असतो, त्याला बाह्य जगातील कोणत्याही आधाराची किंवा आश्रयाची गरज उरत नाही. असा ज्ञानी पुरुष जरी शरीराने आणि इंद्रियांनी लौकिक कर्मे करताना दिसला, तरी त्याच्या मनात 'मी कर्ता आहे' असा अहंकार नसतो. त्यामुळे त्याची सर्व कर्मे अकर्मासारखी होतात आणि तो कर्माच्या बंधनात अडकत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना केवळ पगाराची किंवा यशाची चिंता न करता, ते काम आनंदाने आणि निष्ठेने करावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाचा ताण न घेता केवळ ज्ञान मिळवण्यासाठी अभ्यास करावा.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञान प्राप्त झालेला पुरुष फळाची आशा न धरता कर्मे कशी करतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा