←
बुधवार, 04 डिसेंबर 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 94

म्हणोनि कर्मे तरी कीजती। परि तीं कर्तेपणा न शिवती। जैसा जळीं जळु न लिंपती। पद्मपत्र॥ ९४॥

"Therefore, actions are indeed performed, but they do not touch the sense of doership; just as the lotus leaf is not wetted by water though it stays in it."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कीजती Verb
Kijati
केली जातात
Are performed
कर्तेपणा Noun
Kartepana
मी कर्ता आहे ही भावना
Sense of doership
शिवती Verb
Shivati
स्पर्श करणे
To touch
जळीं Noun
Jali
पाण्यात
In water
लिंपती Verb
Limpati
भिजणे किंवा माखणे
To be smeared or wetted
पद्मपत्र Noun
Padmapatra
कमळाचे पान
Lotus leaf

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे कमळाचे पान पाण्यात असूनही त्याला पाणी चिकटत नाही, त्याप्रमाणे ज्ञानी माणूस कर्मे करतो पण त्याला कर्माचा अभिमान किंवा फळ चिकटत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. आत्मज्ञानी पुरुष सर्व लौकिक कर्मे करतो, परंतु त्याच्या मनात 'मी हे करतोय' असा अहंकार नसतो. जसे कमळाचे पान पाण्यातच वाढते, पण पाण्याचा एक थेंबही त्यावर थांबत नाही, तसेच ज्ञानी पुरुष संसारात राहूनही संसाराच्या मोहापासून अलिप्त असतो. कर्माचे फळ त्याला बाधत नाही कारण त्याचे चित्त ईश्वराशी जोडलेले असते. तो कर्माचा कर्ता स्वतःला मानत नाही, तर ती ईश्वरी इच्छा मानतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण अभ्यास करताना किंवा काम करताना 'मी खूप कष्ट करतोय' असा अहंकार न ठेवता, ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने केले पाहिजे. उदाहरण: परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी मनापासून अभ्यास करावा, पण निकालाच्या चिंतेत किंवा यशाच्या गर्वात अडकून पडू नये.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानी पुरुष संसारात राहूनही कर्माच्या बंधनात कसा अडकत नाही, हे ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 49

तेणें महाघोषें थोरें । खांचरें आणि शिखरें । दुमदुमिती गहरें । प्रतिध्वनी ॥

"With that great sound, the valleys and mountain peaks resonated with deep echoes."

महाघोषें Noun
Mahaghoshe
मोठ्या आवाजाने
Loud sound
थोरें Adjective
Thore
प्रचंड किंवा मोठ्या
Great or huge
खांचरें Noun
Khanchare
दऱ्या किंवा खोल जागा
Valleys or gorges
शिखरें Noun
Shikhare
पर्वतशिखरे
Mountain peaks
दुमदुमिती Verb
Dumdumiti
घुमू लागले
Resonated
प्रतिध्वनी Noun
Pratidhvani
पडसाद
Echo

💡 अर्थ

त्या मोठ्या आवाजाने दऱ्याखोऱ्या आणि पर्वतशिखरे दुमदुमून गेली आणि सर्वत्र त्याचे प्रतिध्वनी उमटू लागले.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज कुरुक्षेत्रावरील युद्धाच्या आरंभी झालेल्या शंखनादाचे वर्णन करत आहेत. जेव्हा पांडवांच्या सैन्याने शंख फुंकले, तेव्हा तो आवाज इतका प्रचंड होता की त्याने केवळ आकाशच व्यापले नाही, तर पृथ्वीवरील दऱ्या (खांचरें) आणि पर्वतांची शिखरेही हादरून गेली. त्या आवाजाचे प्रतिध्वनी सर्वत्र उमटले, ज्यामुळे वातावरणात एक प्रकारचा दरारा निर्माण झाला. हे पांडवांच्या आत्मबलाचे आणि विजयाचे प्रतीक आहे. निसर्गही त्यांच्या या महान कार्याला प्रतिसाद देत असल्याचे येथे सूचित होते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखादे मोठे कार्य सत्याच्या मार्गाने करतो, तेव्हा आपला आत्मविश्वास इतका प्रबळ असावा की त्याचा प्रभाव सभोवतालच्या वातावरणावर पडला पाहिजे. उदाहरणार्थ, एखाद्या सामाजिक कार्याची सुरुवात करताना आपला आवाज आणि निश्चय इतका ठाम असावा की समाजात त्याचे सकारात्मक पडसाद उमटतील.

📌 संदर्भ

संजय धृतराष्ट्राला कुरुक्षेत्रावरील युद्धाच्या सुरुवातीला पांडवांनी केलेल्या शंखनादाचा प्रचंड प्रभाव सांगत आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 173

म्हणोनि तूं अर्जुना | या कर्मातें न संडीं पां | परि फळाची वासना | सांडीं वेगीं || १७३ ||

"Therefore, O Arjuna, do not abandon action; but quickly abandon the desire for its fruit."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्मातें Noun
Karmate
कर्माला
To the action
न संडीं Verb
Na Sandi
सोडू नकोस
Do not abandon
वासना Noun
Vasana
इच्छा किंवा आसक्ती
Desire or attachment
सांडीं Verb
Sandi
त्याग कर
Abandon
वेगीं Adverb
Vegi
त्वरित किंवा लवकर
Quickly

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू तुझे कर्तव्य कर्म सोडू नकोस, पण त्या कर्माच्या फळाची आशा मात्र त्वरित सोडून दे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून निष्काम कर्मयोगाचे सार सांगतात. ते अर्जुनाला मार्गदर्शन करतात की, कर्म करणे हे मानवाचे कर्तव्य आहे. कर्माचा त्याग करणे हा मोक्षप्राप्तीचा मार्ग नाही, तर कर्माच्या फळाची आसक्ती सोडणे हा खरा मार्ग आहे. जेव्हा आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला बंधनात टाकत नाही. 'सांडीं वेगीं' या शब्दांतून त्यांनी फळाची आशा सोडण्याची निकड व्यक्त केली आहे. कर्मात गुंतून न पडता ते ईश्वराची सेवा म्हणून करावे, असा हा उपदेश आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेचा निकाल काय लागेल याची चिंता करण्याऐवजी, फक्त मनापासून अभ्यास करण्यावर लक्ष केंद्रित करावे. फळाची चिंता सोडल्यास कामाचा दर्जा सुधारतो आणि मानसिक ताण कमी होतो.

📌 संदर्भ

श्री ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला कर्माचा त्याग न करता, कर्माच्या फळाचा त्याग कसा करावा हे समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा