←
बुधवार, 02 ऑक्टोबर 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 31

यज्ञशिष्टामृतभुजो यान्ति ब्रह्म सनातनम् । नायं लोकोऽस्त्ययज्ञस्य कुतोऽन्यः कुरुसत्तम ॥

जेणें चित्तशुद्धी होय । जेणें अविद्या मूळची जाय । तें ज्ञानचि होय । येणें योगें ॥

"Through which the purification of the mind occurs, and through which ignorance is destroyed at its root, that indeed is knowledge through this yoga."

चित्तशुद्धी Noun
Chittashuddhi
मनाची शुद्धता
Purification of the mind
अविद्या Noun
Avidya
अज्ञान
Ignorance
मूळची Adverb
Moolchi
मुळापासून
From the root
जाय Verb
Jaay
नष्ट होते
Is destroyed
ज्ञानचि Noun
Jnanachi
ज्ञानच
Knowledge itself
योगें Noun
Yogen
योगामुळे
Through Yoga

💡 अर्थ

ज्या योगामुळे मनाची शुद्धी होते आणि अज्ञानाचा मुळापासून नाश होतो, त्यालाच या योगाद्वारे प्राप्त झालेले खरे ज्ञान असे म्हणतात.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, खऱ्या ज्ञानाची कसोटी ही चित्तशुद्धी आहे. ज्या साधनेमुळे साधकाच्या अंत:करणातील दोष दूर होतात आणि 'मी देह आहे' हे मूळ अज्ञान (अविद्या) नष्ट होते, तेच खरे ज्ञान होय. हा योग केवळ बाह्य कर्म नसून ती एक आंतरिक शुद्धीची प्रक्रिया आहे, ज्यामुळे साधक ब्रह्माशी एकरूप होतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना जर आपण ते फळाची अपेक्षा न ठेवता केले, तर आपले मन शांत आणि शुद्ध होते. उदाहरणार्थ, एखाद्या गरजूला मदत केल्यावर मिळणारे समाधान हीच चित्तशुद्धीची सुरुवात आहे.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज येथे ज्ञानयोगाच्या अभ्यासाने प्राप्त होणाऱ्या चित्तशुद्धीचे आणि अज्ञाननाशाचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 111

तोचि कर्माकर्मविभागीं । जे हे भ्रांति असे जगीं । ती सांडूनि पांडुरंगीं । निवांतु जाहला ॥

"He alone, in the matter of action and inaction, having cast aside the confusion of the world, has become peaceful in the Lord."

कर्माकर्मविभागीं Noun
Karmakarmavibhagi
कर्म आणि अकर्म यांच्या विभागात
In the division of action and inaction
भ्रांति Noun
Bhranti
भ्रम किंवा गोंधळ
Confusion or illusion
सांडूनि Verb
Sanduni
त्याग करून किंवा सोडून
Having abandoned
पांडुरंगीं Noun
Pandurangi
परमात्म्याच्या ठिकाणी
In the Supreme Lord
निवांतु Adjective
Nivantu
शांत किंवा स्थिर
Peaceful or quiet
जाहला Verb
Jahala
झाला
Became

💡 अर्थ

कर्म आणि अकर्म यांच्या बाबतीत जगात जो गोंधळ आहे, तो सोडून देऊन जो ईश्वराच्या स्वरूपात शांत झाला आहे, तोच खरा ज्ञानी होय.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, 'काय करावे' (कर्म) आणि 'काय करू नये' (अकर्म) याबद्दल सामान्य लोकांमध्ये आणि शास्त्रांमध्येही मोठा संभ्रम असतो. जो मनुष्य या तात्विक वादाच्या पलीकडे जाऊन, सर्व कर्मांचा कर्तेपणा ईश्वराला अर्पण करतो, तोच या भ्रमातून मुक्त होतो. असा पुरुष पांडुरंगाच्या (परमात्म्याच्या) स्वरूपात विलीन होऊन पूर्ण शांतता प्राप्त करतो. कर्माच्या बाह्य स्वरूपापेक्षा अंतरीची स्थिती महत्त्वाची आहे, हे येथे अधोरेखित केले आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अनेकदा 'हे करू की ते करू' अशा द्विधा मनस्थितीत असतो. अशा वेळी गोंधळून न जाता, आपले कर्तव्य ईश्वराची सेवा म्हणून करावे आणि फळाची चिंता सोडून द्यावी. उदाहरण: एखाद्या कठीण प्रसंगात परिणामांचा विचार करून घाबरण्यापेक्षा, आपले सर्वोत्तम प्रयत्न करणे आणि मन शांत ठेवणे.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेच्या चौथ्या अध्यायातील १८ व्या श्लोकावर भाष्य करताना, ज्ञानेश्वर महाराज कर्म आणि अकर्माचा खरा अर्थ जाणणाऱ्या पुरुषाची स्थिती वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 37

काम एष क्रोध एष रजोगुणसमुद्भवः । महाशनो महापाप्मा विद्ध्येनमिह वैरिणम् ॥

हा कामु तो हा क्रोधु । जो हा अज्ञानाचा बाधु । जो चैतन्याचा विरोधु । मांडूनि असे ॥

"This is desire, this is anger; which is the affliction of ignorance, and which stands opposing the pure consciousness."

कामु Noun
Kamu
काम किंवा तीव्र इच्छा
Desire or Lust
क्रोधु Noun
Krodhu
राग किंवा संताप
Anger
अज्ञानाचा Noun
Ajnanacha
अज्ञानाचा किंवा अविद्येचा
Of ignorance
बाधु Noun
Badhu
अडथळा किंवा पीडा
Obstacle or Affliction
चैतन्याचा Noun
Chaitanyacha
आत्मस्वरूपाचा किंवा शुद्ध जाणीवेचा
Of pure consciousness
विरोधु Noun
Virodhu
शत्रू किंवा विरोध करणारा
Opposition or Enemy

💡 अर्थ

हा काम (वासना) आणि हाच क्रोध (राग) आहे, जो अज्ञानामुळे निर्माण होतो आणि आत्मज्ञानाच्या मार्गात अडथळा निर्माण करतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, मनुष्याच्या प्रगतीतील सर्वात मोठे शत्रू म्हणजे काम आणि क्रोध आहेत. हे दोन्ही रजोगुणापासून उत्पन्न होतात. ते केवळ अज्ञानाचे लक्षण नसून, ते आपल्यातील शुद्ध चैतन्याला (आत्म्याला) झाकून टाकतात. जसा धूर अग्नीला झाकतो किंवा आरशावरची धूळ प्रतिबिंबाला स्पष्ट दिसू देत नाही, तसे हे विकार मानवी बुद्धीला भ्रष्ट करतात आणि सत्याचा मार्ग रोखतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला एखाद्या गोष्टीचा अति लोभ सुटतो किंवा राग येतो, तेव्हा आपण शांत राहून विचार केला पाहिजे की हे विकार आपल्या प्रगतीला रोखत आहेत. उदाहरणार्थ, रागाच्या भरात कोणालाही चुकीचे शब्द बोलण्याऐवजी मौन पाळणे हा यावर उत्तम उपाय आहे.

📌 संदर्भ

मनुष्याची इच्छा नसतानाही त्याच्याकडून पाप का घडते, याचे उत्तर देताना श्रीकृष्ण काम आणि क्रोधाचा उल्लेख करतात, ज्याचे विवरण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा