←
शुक्रवार, 02 ऑगस्ट 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 70

तैसे कर्माचेनि आधारे । कर्मचि नाशिले निधारे । जैसे नौकेचेनि द्वारे । उदक तरिजे ॥ ७० ॥

"In the same way, by the support of action, action itself is destroyed; just as by means of a boat, water is crossed."

तैसे Adverb
Taise
त्याप्रमाणे
In that manner
कर्माचेनि Noun
Karmacheni
कर्माच्या
Of action
नाशिले Verb
Nashile
नष्ट केले
Destroyed
निधारे Adverb
Nidhare
निश्चितपणे
Decisively
नौकेचेनि Noun
Naukeycheni
नौकेच्या
Of the boat
उदक Noun
Udak
पाणी
Water
तरिजे Verb
Tarije
पार करणे
To cross over

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे आपण होडीच्या मदतीने पाणी ओलांडून पलीकडे जातो, त्याचप्रमाणे कर्माच्या आधारानेच कर्माचा नाश केला जातो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे अथांग पाणी ओलांडण्यासाठी आपल्याला पाण्याचाच आधार असलेल्या नौकेची मदत घ्यावी लागते, त्याचप्रमाणे संसाराच्या कर्मबंधनातून मुक्त होण्यासाठी कर्माचा त्याग करून चालत नाही. उलट, फळाची आशा न धरता केलेली कर्मेच (निष्काम कर्म) माणसाला कर्माच्या बंधनातून मुक्त करतात. कर्मानेच कर्माचा क्षय होतो, जेव्हा त्या कर्मामागे 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार नसतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना 'मी हे काम केवळ माझे कर्तव्य म्हणून करत आहे' हा भाव ठेवल्यास कामाचा ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, एखाद्या समाजसेवकाने प्रसिद्धीची अपेक्षा न ठेवता काम केल्यास त्याला कर्माचे बंधन न लागता आत्मिक समाधान मिळते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत की अनासक्त वृत्तीने केलेले कर्म कर्माच्या बंधनातून कशी मुक्तता करते.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 6

जैसा एकाचि कार्यालागु । दोनी मार्ग ॥

"As there are two paths for the same task."

जैसा Adverb
Jaisa
जसा
As / Just like
एकाचि Adjective
Ekachi
एकाच
Only one
कार्यालागु Noun
Karyalagu
कार्यासाठी / कामासाठी
For the task / For the work
दोनी Adjective
Doni
दोन
Two
मार्ग Noun
Marg
रस्ता / मार्ग
Path / Way

💡 अर्थ

जसे एकाच कामासाठी दोन वेगवेगळे मार्ग असू शकतात, तसेच संन्यास आणि योग हे दोन्ही एकाच ध्येयाकडे नेणारे मार्ग आहेत.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून स्पष्ट करतात की, जरी संन्यास (ज्ञानमार्ग) आणि कर्मयोग (भक्ती किंवा कर्ममार्ग) हे वरवर वेगळे वाटत असले, तरी त्यांचे अंतिम उद्दिष्ट एकच आहे. ज्याप्रमाणे एकाच गावाला जाण्यासाठी दोन वेगवेगळ्या वाटा असू शकतात, पण त्या दोन्ही शेवटी एकाच ठिकाणी पोहोचवतात, त्याचप्रमाणे हे दोन्ही मार्ग साधकाला आत्मसाक्षात्काराकडे नेतात. मार्गांची विविधता ही केवळ साधकाच्या प्रवृत्तीनुसार असते, परंतु फळ मात्र एकच असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या दैनंदिन जीवनात, एखादे ध्येय गाठण्यासाठी अनेक पद्धती असू शकतात. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी कोणी पहाटे अभ्यास करतो तर कोणी रात्री उशिरापर्यंत. पद्धत कोणतीही असली तरी ध्येय 'यश' मिळवणे हेच असते, हे लक्षात घेऊन दुसऱ्याच्या पद्धतीचा अनादर करू नये.

📌 संदर्भ

संन्यास आणि कर्मयोग यांमधील एकता स्पष्ट करताना ज्ञानेश्वर महाराज हे उदाहरण देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 52

जेथें विषयांचें नांव नाहीं । आणि इंद्रियांची गोठी नाहीं । तेथें सुख आपणचि पाही । भोगिजे गा ॥ ५२ ॥

"Where there is no trace of sensory objects and no talk of the senses, there one experiences the bliss of the Self by oneself."

जेथें Adverb
jethe
जिथे
where
विषयांचें Noun
vishayanche
इंद्रियभोगाच्या वस्तूंचे
of sensory objects
इंद्रियांची Noun
indriyanchi
ज्ञानेंद्रियांची
of the senses
गोठी Noun
gothi
चर्चा किंवा गोष्ट
talk or mention
आपणचि Pronoun
apanachi
स्वतःच
by oneself
भोगिजे Verb
bhogije
अनुभवावे
to experience or enjoy

💡 अर्थ

जिथे विषयांचे नावही नाही आणि इंद्रियांची चर्चाही नाही, अशा ठिकाणी मनुष्य स्वतःच स्वतःच्या सुखाचा अनुभव घेतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मसुखाचे किंवा ब्रह्मानंदाचे वर्णन करत आहेत. ते म्हणतात की, जेव्हा साधक अशा अवस्थेत पोहोचतो जिथे बाह्य जगातील विषय (शब्द, स्पर्श, रूप, रस, गंध) उरत नाहीत आणि इंद्रियांचा व्यापार थांबतो, तेव्हा त्याला जे सुख मिळते ते कोणत्याही बाह्य साधनावर अवलंबून नसते. हे सुख स्वयंभू असून ते केवळ स्वतःच्या अंतरात्म्यातच अनुभवायचे असते. हे सुख इंद्रियांच्या पलीकडचे आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण मोबाईल, टीव्ही किंवा इतर बाह्य करमणुकीच्या साधनांशिवाय शांत बसून स्वतःच्या मनात डोकावतो आणि तिथेच आनंद शोधतो, तेव्हा या ओवीचा अर्थ प्रत्यक्षात येतो. उदाहरण: रोज १० मिनिटे शांत बसून ध्यान केल्याने मिळणारी मानसिक शांती.

📌 संदर्भ

इंद्रियांच्या पलीकडे असलेल्या परमानंदाच्या स्वरूपाचे वर्णन संत ज्ञानेश्वर महाराज करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा