←
रविवार, 21 जुलै 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 89

म्हणौनि स्वधर्मु जो विहितु । तोचि अनुष्ठिजे उचितु । जैसा मार्गु हा सुपुथु । अपावो न करी ॥

"Therefore, perform the prescribed duty appropriately; just as a good path does not cause any harm."

म्हणौनि Adverb
mhaṇouni
म्हणून
therefore
स्वधर्मु Noun
svadharmu
स्वतःचे कर्तव्य
one's own duty
विहितु Adjective
vihitu
नेमून दिलेले / शास्त्रशुद्ध
prescribed / ordained
अनुष्ठिजे Verb
anuṣṭhijē
आचरण करावे
should be practiced
सुपुथु Noun
suputhu
चांगला मार्ग
good path
अपावो Noun
apāvō
अपाय / नुकसान
harm / danger

💡 अर्थ

म्हणून आपल्यासाठी जे कर्तव्य नेमून दिलेले आहे, त्याचेच योग्य प्रकारे पालन करावे. ज्याप्रमाणे चांगला आणि सरळ मार्ग प्रवाशाला कधीही संकटात टाकत नाही, तसाच स्वधर्म आपल्याला सुरक्षित ठेवतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून 'स्वधर्माचे' (स्वतःच्या कर्तव्याचे) महत्त्व पटवून देतात. ते म्हणतात की, प्रत्येक व्यक्तीने आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्मच केले पाहिजे. यासाठी त्यांनी 'सुपुथ' म्हणजे चांगल्या मार्गाचे उदाहरण दिले आहे. जर आपण मुख्य आणि सुरक्षित रस्त्याने गेलो, तर आपल्याला ठेच लागण्याची किंवा रस्ता चुकण्याची भीती नसते. त्याचप्रमाणे, जर आपण आपल्या नैसर्गिक कर्तव्याचे पालन केले, तर आपण जीवनातील संकटांपासून वाचतो आणि आपली आध्यात्मिक प्रगती होते. परधर्माचे किंवा दुसऱ्याच्या कर्तव्याचे अनुकरण करणे हे धोक्याचे ठरू शकते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, प्रत्येकाने आपली जबाबदारी प्रामाणिकपणे पार पाडणे म्हणजे स्वधर्म होय. उदाहरणार्थ, एका विद्यार्थ्याचा स्वधर्म म्हणजे मनापासून अभ्यास करणे. जर त्याने शॉर्टकट न शोधता अभ्यासाचा 'सुपुथ' (चांगला मार्ग) निवडला, तर त्याला परीक्षेत यश मिळते आणि भविष्यात कोणतीही अडचण येत नाही.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज स्वधर्माचे पालन करणे किती सुरक्षित आणि आवश्यक आहे हे एका चांगल्या मार्गाचे उदाहरण देऊन स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 379

आणि सरितां समस्तही । जैसा समुद्रुचि होय पाही । तैसा कामु तो ठायीं । लया जाय ॥

"And all the rivers, as they behold the ocean, become the ocean itself; in the same way, desire dissolves in that place (the wise man)."

सरितां Noun
saritāṃ
नद्या
rivers
समस्तही Adjective
samastahī
सर्वच्या सर्व
all of them
समुद्रुचि Noun
samudruci
समुद्रच
the ocean itself
कामु Noun
kāmu
इच्छा किंवा वासना
desire or lust
लया Noun
layā
विलीन होणे
dissolution
ठायीं Adverb
ṭhāyīṃ
ठिकाणी
in the place of

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे सर्व नद्या समुद्राला जाऊन मिळतात आणि समुद्रातच विलीन होतात, त्याचप्रमाणे सर्व वासना किंवा इच्छा ज्ञानी पुरुषाच्या ठिकाणी येऊन शांत होतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञ पुरुषाचे वर्णन करण्यासाठी समुद्राचे उदाहरण देतात. ज्याप्रमाणे पावसाळ्यात अनेक नद्या वेगाने वाहत येऊन समुद्राला मिळतात, तरीही समुद्र आपली मर्यादा ओलांडत नाही किंवा विचलित होत नाही; उलट त्या नद्या समुद्राचेच रूप धारण करतात. त्याचप्रमाणे, आत्मज्ञानी पुरुषाच्या इंद्रियांद्वारे अनेक विषयांच्या इच्छा किंवा प्रलोभने त्याच्या मनात प्रवेश करतात, परंतु तो पुरुष विचलित होत नाही. त्याच्या ठिकाणी त्या सर्व वासना आत्मस्वरूपात विलीन होतात. तो पुरुष पूर्णकाम असतो, त्याला कशाचीही कमतरता भासत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपल्यासमोर अनेक प्रलोभने येतात. जर आपले मन ध्येयावर स्थिर असेल, तर ही प्रलोभने आपल्याला विचलित करू शकत नाहीत. उदाहरणार्थ, अभ्यासाचे ध्येय असलेल्या विद्यार्थ्याने मोबाईल किंवा खेळाच्या आकर्षणाकडे दुर्लक्ष करून आपल्या ध्येयावर लक्ष केंद्रित करणे म्हणजेच या ओवीचा सराव करणे होय.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञ पुरुषाचे मन विषयांच्या आहारी न जाता कसे स्थिर राहते, हे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज समुद्राचे उदाहरण देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 132

जैसा पूर्ण सरितेचा ओघ । मिळे समुद्राचा मार्ग । परी तो समुद्रु न सांडी वेग । मर्यादा आपली ॥ १३२ ॥

"As the full flow of rivers meets the ocean, yet the ocean does not abandon its limits or its speed."

सरितेचा Noun
saritecha
नदीचा
of the river
ओघ Noun
ogh
प्रवाह
flow
समुद्रु Noun
samudru
सागर
ocean
सांडी Verb
sandi
सोडणे
to abandon
मर्यादा Noun
maryada
सीमा
boundary
वेग Noun
veg
गती किंवा जोर
speed or force

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे नद्यांचे पाणी समुद्राला जाऊन मिळते, तरीही समुद्र आपली मर्यादा सोडत नाही, त्याप्रमाणे ज्ञानी पुरुष विषयांच्या संपर्कात येऊनही विचलित होत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाचे (स्थिर बुद्धी असलेल्या व्यक्तीचे) लक्षण सांगतात. ज्याप्रमाणे पावसाळ्यात नद्या दुथडी भरून वाहतात आणि समुद्राला मिळतात, तरीही समुद्र आपली पातळी ओलांडत नाही किंवा आपली शांतता सोडत नाही. त्याचप्रमाणे, ज्ञानी पुरुषाच्या जीवनात अनेक प्रकारचे भोग किंवा विषय आले तरी त्याचे मन विचलित होत नाही. तो आपल्या आत्मस्वरूपात स्थिर राहतो आणि बाह्य परिस्थितीचा त्याच्यावर परिणाम होत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जीवनात कितीही सुख-दुःख किंवा प्रलोभने आली तरी आपल्या तत्त्वांपासून ढळू नये. उदाहरण: परीक्षेत मोठे यश मिळाले म्हणून हुरळून जाऊ नये आणि अपयश आले म्हणून खचून जाऊ नये, तर समुद्रासारखे शांत राहावे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना समुद्राचे उदाहरण देऊन मनाच्या स्थिरतेचे महत्त्व पटवून देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा