🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, ज्या साधकाचे आपल्या इंद्रियांवर नियंत्रण नसते, तो बाह्य जगातील विषयांच्या (भोगवस्तूंच्या) आकर्षणात सहज अडकतो. हे विषय सुरुवातीला सुखद वाटतात, पण ते माणसाचे विवेकबुद्धीरूपी धन चोरून नेतात. इंद्रिये जिंकल्याशिवाय आत्मज्ञान प्राप्त होऊ शकत नाही, असे महाराज स्पष्ट करतात.

दैनंदिन जीवनात जर आपण जिभेवर ताबा ठेवला नाही आणि फक्त चवीसाठी अयोग्य पदार्थ खाल्ले, तर आपले आरोग्य बिघडते. म्हणजेच इंद्रियांवर ताबा नसल्यामुळे आपण आपले आरोग्य गमावतो.

इंद्रियनिग्रहाचे महत्त्व सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला सावध करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे आत्म्याचे अविनाशित्व आणि निर्विकारत्व स्पष्ट करतात. ते सांगतात की, भौतिक जगातील कोणतीही शक्ती आत्म्याला नष्ट करू शकत नाही. शस्त्रे केवळ जड वस्तूंना किंवा शरीराला छेद देऊ शकतात, पण आत्मा हा सूक्ष्म आणि अभेद्य असल्याने त्याला शस्त्रे स्पर्शही करू शकत नाहीत. अग्नी ज्याप्रमाणे लाकूड जाळतो, तसा तो आत्म्याला जाळू शकत नाही कारण आत्मा स्वतःच तेजोरूप आहे. पाणी त्याला भिजवून खराब करू शकत नाही आणि वारा त्याला शोषून घेऊ शकत नाही. थोडक्यात, आत्मा हा निसर्गाच्या पाचही तत्त्वांच्या पलीकडचा आणि शाश्वत आहे.

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला मृत्यूची किंवा मोठ्या नुकसानीची भीती वाटते, तेव्हा हे ज्ञान आपल्याला धीर देते. उदाहरणार्थ, एखादी प्रिय वस्तू हरवली किंवा शरीराला आजार झाला, तरी आपले मूळ अस्तित्व (आत्मा) सुरक्षित आहे, हे समजल्यास मानसिक शांती मिळते.

श्रीकृष्ण अर्जुनाचा मोह दूर करण्यासाठी त्याला आत्म्याचे अमरत्व आणि तो कसा अविनाशी आहे, हे समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्म्याचे आणि परमात्म्याचे अमरत्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, ज्या मूळ तत्त्वामुळे हे संपूर्ण विश्व (त्रिभुवन) विस्तारले आहे, ते तत्त्व कधीही संपत नाही. जसे आकाशाला कोणीही स्पर्श करू शकत नाही किंवा नष्ट करू शकत नाही, तसेच या विश्वाचा आधार असलेला परमात्मा अव्यय आहे. बाह्य जग बदलत असले तरी, त्यामागील मूळ चैतन्य शक्ती शाश्वत आणि अविनाशी आहे.

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण संकटात असतो किंवा एखाद्या गोष्टीच्या हानीमुळे दुःखी होतो, तेव्हा हे लक्षात ठेवावे की आपले आंतरिक सामर्थ्य आणि आत्मा कधीही नष्ट होत नाही. उदाहरण: परीक्षेतील अपयश म्हणजे आयुष्याचा शेवट नाही, कारण तुमचे ज्ञान आणि प्रयत्न करण्याची शक्ती तुमच्यात कायम असते.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला मृत्यूचे भय आणि शोक दूर करण्यासाठी आत्म्याचे अविनाशी स्वरूप समजावून सांगत आहेत.