←
शनिवार, 20 जानेवारी 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 143

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि आचरावे मनोधर्म । हेचि परम पुरुषार्थ । पाविजे तेणें ॥

"Therefore, perform the appropriate duty with a focused mind; by doing so, one attains the supreme goal."

उचित Adjective
Uchita
योग्य
Proper/Appropriate
कर्म Noun
Karma
कार्य/कर्तव्य
Action/Duty
आचरावे Verb
Aacharave
करावे/आचरणात आणावे
To practice/perform
मनोधर्म Noun
Manodharma
मनाच्या शुद्ध भावनेने
With mental conviction
परम Adjective
Parama
सर्वोच्च
Supreme
पुरुषार्थ Noun
Purushartha
जीवनाचे ध्येय
Goal of human life
पाविजे Verb
Pavije
प्राप्त होते
Is attained

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य कर्तव्य आहे, ते मनापासून करावे. यामुळेच माणसाला जीवनाचे सर्वोच्च ध्येय प्राप्त होते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्वधर्माचे महत्त्व सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्म (कर्तव्य) अत्यंत निष्ठेने आणि शुद्ध अंतःकरणाने पार पाडले पाहिजे. जेव्हा आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता केवळ कर्तव्य भावनेने कर्म करतो, तेव्हा ते कर्मच आपल्याला मोक्षाप्रत किंवा परम पुरुषार्थाप्रत घेऊन जाते. हेच कर्मयोगाचे मर्म आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जेव्हा एखादा डॉक्टर रुग्णाची सेवा केवळ पैसे मिळवण्यासाठी न करता आपले कर्तव्य समजून करतो, तेव्हा त्याला मिळणारे समाधान हाच 'परम पुरुषार्थ' असतो.

📌 संदर्भ

श्री ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला स्वधर्माचे पालन करण्याचे महत्त्व पटवून देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 39

म्हणोनि उचित जें कर्म । आणि विहित जेणें धर्म । तेंचि करीं तूं मनोधर्म । राखूनियां ॥

"Therefore, perform that action which is appropriate and which constitutes your duty, while maintaining control over your mind."

उचित Adjective
uchit
योग्य/उचित
Appropriate/Proper
विहित Adjective
vihit
शास्त्राने सांगितलेले/कर्तव्य
Prescribed/Ordained
कर्म Noun
karma
कार्य/काम
Action/Duty
धर्म Noun
dharma
कर्तव्य/नीती
Righteousness/Duty
मनोधर्म Noun
manodharma
मनाची वृत्ती/संयम
Mental disposition/discipline
राखूनियां Verb
rakhuniya
सांभाळून/राखून
Maintaining/Keeping

💡 अर्थ

म्हणून जे काम करणे योग्य आहे आणि ज्यामुळे धर्माचे पालन होते, तेच काम तू तुझे मन स्थिर ठेवून कर.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला कर्मयोगाचे मर्म समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने नेहमी आपल्या वाट्याला आलेले 'उचित' म्हणजे जे नैतिकदृष्ट्या योग्य आहे आणि 'विहित' म्हणजे जे कर्तव्य म्हणून शास्त्राने सांगितले आहे, असेच कर्म करावे. आपले मन (मनोधर्म) विचलित होऊ न देता, इंद्रियांच्या आहारी न जाता, संयम राखून आपले कर्तव्य पार पाडणे हाच प्रगतीचा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा काम करताना अनेकदा आपले मन विचलित होते. अशा वेळी 'आता माझे सर्वात महत्त्वाचे कर्तव्य काय आहे?' याचा विचार करून, मन शांत ठेवून ते काम पूर्ण करणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक उपयोजन आहे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज मनाचा संयम राखून आपले विहित कर्तव्य पार पाडण्याचे महत्त्व स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 257

म्हणौनि समर्थें जे जे कीजे। तें तें इतरींही अनुष्ठिजे। मग तेंचि प्रमाण मानिजे। सामान्येंही॥

"Therefore, whatever the capable ones do, the same is practiced by others; and then that alone is accepted as the standard by common people."

म्हणौनि Conjunction
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
समर्थें Noun
Samarthē̃
श्रेष्ठ किंवा सामर्थ्यवान व्यक्तीने
By the capable/great person
अनुष्ठिजे Verb
Anuṣṭhijē
आचरण केले जाते
Is practiced or followed
प्रमाण Noun
Pramāṇa
आदर्श किंवा पुरावा
Standard or Authority
सामान्येंही Noun
Sāmānyē̃hī
सामान्य लोकांनी सुद्धा
Even by common people

💡 अर्थ

म्हणून मोठी किंवा समर्थ माणसे जे काही करतात, त्याचेच अनुकरण इतर लोक करतात. ते जे वागतात, त्यालाच सामान्य लोक योग्य मानतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, समाजात जे प्रभावशाली किंवा ज्ञानी लोक असतात, त्यांच्या कृतीचा प्रभाव सर्वसामान्यांवर पडतो. जर श्रेष्ठ व्यक्तीने धर्माचे आणि कर्तव्याचे पालन केले, तर समाजही त्याच मार्गावर चालतो. म्हणून जबाबदार व्यक्तींनी आपले आचरण शुद्ध ठेवणे आवश्यक आहे, कारण ते समाजासाठी एक आदर्श (Standard) ठरते. हे भगवद्गीतेतील 'यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः' या श्लोकाचे निरूपण आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जर घरातील मोठी माणसे किंवा शाळेतील शिक्षक शिस्तीने वागले, तर मुले आपोआप त्यांचे अनुकरण करतात. उदाहरणार्थ, वडिलांनी वेळेवर काम केले तर मुलेही वक्तशीरपणा शिकतात.

📌 संदर्भ

श्रेष्ठ व्यक्तींच्या आचरणाचा समाजावर काय परिणाम होतो, हे ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा