←
मंगळवार, 10 ऑक्टोबर 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 58

म्हणोनि कर्म सांडिजे । कीं नैष्कर्म्य होइजे । हें न घडे सहजे । कवणे काळीं ॥ ५८ ॥

"Therefore, renouncing action or achieving a state of actionlessness is never naturally possible at any time."

म्हणोनि Adverb
Mhaṇōni
म्हणून
Therefore
सांडिजे Verb
Sāṇḍijē
सोडून देणे
To abandon or give up
नैष्कर्म्य Noun
Naiṣkarmya
कर्मरहित अवस्था
State of actionlessness
सहजे Adverb
Sahajē
सहजपणे
Naturally or easily
काळीं Noun
Kāḷīṃ
वेळेत किंवा काळात
In time

💡 अर्थ

म्हणून कर्म सोडून देणे किंवा कर्मापासून पूर्णपणे मुक्त होणे हे कोणत्याही वेळी सहज शक्य नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, जोपर्यंत मनुष्य देहधारी आहे, तोपर्यंत कर्माचा पूर्ण त्याग करणे अशक्य आहे. केवळ बाह्यतः कर्म करणे थांबवले म्हणजे माणूस 'नैष्कर्म्य' (कर्मरहित) होत नाही. प्रकृतीचे गुण माणसाला सतत काही ना काही करण्यास भाग पाडतात. त्यामुळे कर्माचा कंटाळा करून किंवा ते सोडून देऊन मुक्ती मिळत नाही, तर फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्म करणे हाच खरा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण जबाबदाऱ्यांपासून पळ काढू शकत नाही. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने अभ्यास करणे सोडले तर तो ज्ञानी होऊ शकत नाही; त्याला कृती करावीच लागेल.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज कोणत्याही सजीवासाठी कर्माची अपरिहार्यता स्पष्ट करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 28

जेणें अविद्या हे वावो । आणि प्रपंचाचा होय अभावो । तोचि हा सद्भावो । जाण पां तूं ॥

"That by which ignorance becomes void and the worldly illusion disappears, know that alone to be the True Being."

जेणें Pronoun
Jene
ज्यामुळे / ज्याने
By which
अविद्या Noun
Avidya
अज्ञान
Ignorance
वावो Adjective
Vavo
व्यर्थ / खोटे
Vain / False
प्रपंचाचा Noun
Prapanchacha
संसाराचा / प्रपंचाचा
Of the worldly existence
अभावो Noun
Abhavo
नाश / अस्तित्व नसणे
Absence / Non-existence
सद्भावो Noun
Sadbhavo
सत्य स्वरूप / अस्तित्व
True Being / Reality
जाण Verb
Jaan
समज / ओळख
Know / Understand

💡 अर्थ

ज्या ज्ञानामुळे अज्ञान (अविद्या) नष्ट होते आणि संसाराचा भास संपतो, त्यालाच खरे 'सद्भाव' (सत्य स्वरूप) समजावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानाचे स्वरूप स्पष्ट करत आहेत. ते म्हणतात की, ज्या अनुभवामुळे 'अविद्या' म्हणजेच अज्ञान पूर्णपणे व्यर्थ ठरते आणि ज्या प्रपंचाला (संसाराला) आपण सत्य मानतो, त्याचा मनातील भास नाहीसा होतो, तोच खरा 'सद्भाव' किंवा परमात्म्याचा अनुभव होय. ज्याप्रमाणे सूर्य उगवल्यावर अंधार उरत नाही, त्याप्रमाणे हे ज्ञान प्राप्त झाल्यावर केवळ शुद्ध चैतन्य उरते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अनेकदा अफवा किंवा चुकीच्या माहितीमुळे (अज्ञानामुळे) दुःखी होतो. जेव्हा आपल्याला सत्य समजते, तेव्हा तो भीतीचा 'प्रपंच' संपतो. उदाहरणार्थ, अंधारात दोरीला साप समजून घाबरणे हे अज्ञान आहे, पण प्रकाशात ती दोरीच आहे हे कळणे म्हणजे सत्याचा अनुभव घेणे होय.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज खऱ्या आत्मज्ञानाचे लक्षण आणि ते अज्ञानाचा नाश कसे करते, हे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 6, श्लोक 6

जेथें अर्जुना हें चित्त । आपणया आपणचि होय मित्र । तरी आपणया आपणचि घात । आपणचि करी ॥ ६ ॥

"Where, O Arjuna, this mind becomes its own friend, there it also causes its own destruction."

चित्त Noun
Chitta
मन किंवा अंतःकरण
Mind or consciousness
मित्र Noun
Mitra
दोस्त किंवा साहाय्यक
Friend or ally
घात Noun
Ghaat
नाश किंवा नुकसान
Destruction or harm
आपणया Pronoun
Aapanaya
स्वतःला
To oneself
करी Verb
Kari
करतो
Does or performs

💡 अर्थ

हे अर्जुना, जेव्हा हे मन स्वतःचेच मित्र बनते, तेव्हा ते स्वतःचे कल्याण करते; पण जर ते शत्रू झाले, तर ते स्वतःचाच नाश करते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत मनाच्या दुहेरी स्वरूपाचे अत्यंत मार्मिक वर्णन करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याचा खरा मित्र किंवा शत्रू हा दुसरा कोणी नसून त्याचे स्वतःचे मनच असते. जर साधकाने योगाभ्यासाने आणि विवेकाने आपल्या मनावर ताबा मिळवला, तर ते मन त्याला आत्मोद्धाराच्या मार्गावर नेते आणि त्याचा 'मित्र' बनते. परंतु, जर मन इंद्रियांच्या आणि विषयांच्या आहारी गेले, तर तेच मन मनुष्याच्या अधःपाताला कारणीभूत ठरते आणि स्वतःचा 'घात' करते. थोडक्यात, आपले सुख आणि दुःख आपल्या मनाच्या स्थितीवर अवलंबून असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर आपण अभ्यासाचा किंवा कामाचा कंटाळा करणाऱ्या मनावर ताबा मिळवून लक्ष केंद्रित केले, तर ते मन आपल्याला यश मिळवून देणारा 'मित्र' ठरते. पण जर आपण आळसाला शरण गेलो, तर तेच मन आपला वेळ वाया घालवून आपले नुकसान करते.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज मनाच्या निग्रहाचे महत्त्व सांगताना मन कसे मित्र किंवा शत्रू ठरू शकते, याचे विवेचन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा