←
बुधवार, 13 सप्टेंबर 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 14

तरी या कर्माचिया मिळणी । मज नाही पैं मांडणी । आणि कर्मफळीं धणी । न धरीं मी ॥

"In the mixing of these actions, I have no involvement; and for the fruits of actions, I hold no desire."

मिळणी Noun
Milani
संबंध किंवा मिश्रण
Connection or mixing
मांडणी Noun
Mandani
रचना किंवा अडकणे
Arrangement or involvement
कर्मफळीं Noun
Karmaphali
कर्माच्या फळामध्ये
In the fruit of action
धणी Noun
Dhani
इच्छा किंवा तृष्णा
Desire or thirst
न धरीं Verb
Na Dhari
धरत नाही किंवा ठेवत नाही
Do not hold or possess

💡 अर्थ

या कर्मांच्या चक्रात मी अडकत नाही आणि मला कर्माच्या फळाची कोणतीही हाव किंवा इच्छा नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून भगवंताचे अलिप्तपण स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, सृष्टीची उत्पत्ती, स्थिती आणि लय ही सर्व कर्मे जरी ईश्वराच्या सत्तेने होत असली, तरी ईश्वर त्या कर्मांच्या बंधनात अडकत नाही. ज्याप्रमाणे सूर्याच्या प्रकाशामुळे जगातील सर्व व्यवहार चालतात, पण सूर्य त्या व्यवहारांच्या चांगल्या-वाईट परिणामांना जबाबदार नसतो, तसेच ईश्वर कर्माच्या फळाची अपेक्षा ठेवत नाही. जो भक्त ईश्वराचे हे 'अकर्तेपण' ओळखतो, तो स्वतःही कर्माच्या पाशातून मुक्त होतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी केले' हा अहंकार सोडून आणि फळाची अपेक्षा न ठेवता काम करावे. उदाहरणार्थ, समाजसेवा करताना प्रसिद्धीची हाव न धरता केवळ कर्तव्य भावनेने काम केल्यास मानसिक शांती मिळते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण आपल्या दिव्य स्वरूपाचे आणि कर्मांपासून असलेल्या अलिप्ततेचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 351

आणि विषयांतें जरी सेविले । तरी तेथें कांहीं न बाधिले । जैसें जळीं जळचरें संचरले । परी जळें न भिजती ॥ ३५१ ॥

"And even if they experience sense objects, they are not bound by them; just as aquatic animals move in water but are not wetted by it."

विषयांतें Noun
Vishayante
इंद्रियांचे विषय (भोग)
Sense objects
सेविले Verb
Sevile
उपभोगले
Consumed or enjoyed
बाधिले Verb
Badhile
अडकले किंवा बाधित झाले
Affected or bound
जळचरें Noun
Jalachare
पाण्यात राहणारे प्राणी
Aquatic animals
संचरले Verb
Sancharale
वावरले किंवा फिरले
Moved or roamed
भिजती Verb
Bhijati
ओले होणे
To get wet

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे पाण्यात राहणारे प्राणी पाण्यात असूनही भिजत नाहीत, त्याचप्रमाणे ज्ञानी पुरुष विषयांचा उपभोग घेऊनही त्यात अडकत नाहीत.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्थितप्रज्ञाचे (ज्याची बुद्धी स्थिर आहे असा पुरुष) लक्षण सांगत आहेत. एखादा ज्ञानी पुरुष जगातील विषयांचा (भोग) स्वीकार करतो, पण त्याचे मन त्या विषयांत गुंतत नाही. तो पूर्णपणे अलिप्त असतो. जसा मासा किंवा इतर जलचर पाण्यात सतत वावरतात, पण त्यांच्या शरीराला पाणी चिकटत नाही किंवा ते ओले होत नाहीत, तसाच ज्ञानी पुरुष संसारात राहूनही संसाराच्या मोहापासून आणि विकारांपासून मुक्त असतो. त्याचे अंतःकरण विषयांच्या स्पर्शाने मलीन होत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण समाजात वावरताना अनेक सुख-सोयींचा वापर करतो, पण त्यांचे व्यसन लागू देऊ नये. उदाहरणार्थ, मोबाईल वापरताना तो गरजेपुरता वापरावा, त्यात तासनतास अडकून स्वतःचे मानसिक आरोग्य बिघडू देऊ नये.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज तो संसारात राहूनही कसा अलिप्त राहतो हे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 64

म्हणौनि आत्मबोधाचां प्रकाशु । जेथ न पावेचि प्रवेशु । तेथ अविद्या हा सौरसु । मांडूनि असे ॥ ६४ ॥

"Therefore, where the light of self-knowledge finds no entry, there ignorance spreads its elaborate display."

आत्मबोधाचां Noun
Atmabodhacha
आत्मज्ञानाचा
of self-knowledge
प्रकाशु Noun
Prakashu
उजेड
light
प्रवेशु Noun
Praveshu
आत जाणे
entry
अविद्या Noun
Avidya
अज्ञान
ignorance
सौरसु Noun
Saurasu
विस्तार किंवा थाट
expansion or display
मांडूनि Verb
Manduni
पसरवून
having established

💡 अर्थ

म्हणून ज्या ठिकाणी आत्मज्ञानाचा प्रकाश पोहोचत नाही, त्या ठिकाणी अज्ञान (अविद्या) आपला मोठा विस्तार मांडून बसते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अज्ञानाचे (अविद्येचे) स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, जोपर्यंत मनुष्याला स्वतःच्या खऱ्या स्वरूपाची किंवा आत्म्याची ओळख होत नाही, तोपर्यंत तो मायेच्या आणि अज्ञानाच्या जाळ्यात अडकलेला असतो. ज्याप्रमाणे सूर्याचा प्रकाश जिथे पोहोचत नाही तिथे अंधार आपले साम्राज्य पसरवतो, त्याचप्रमाणे जिथे आत्मबोध नाही तिथे अविद्या आपला थाट मांडते. हे अज्ञानच माणसाला संसारात गुंतवून ठेवते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जेव्हा आपल्याला स्वतःच्या क्षमतांचे आणि दोषांचे खरे ज्ञान नसते, तेव्हा आपण चुकीच्या मार्गाला लागतो. उदाहरणार्थ, जर एखाद्या विद्यार्थ्याला आपल्या आवडीचे क्षेत्र माहित नसेल, तर तो इतरांचे पाहून चुकीचा निर्णय घेतो. स्वतःला ओळखणे (आत्मबोध) हाच यशाचा पाया आहे.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानाच्या अभावामुळे अविद्या कशी प्रबळ होते, याचे विवेचन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा