←
शुक्रवार, 31 मार्च 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 2

श्रीभगवानुवाच | संन्यास: कर्मयोगश्च नि:श्रेयसकरावुभौ | तयोस्तु कर्मसंन्यासात्कर्मयोगो विशिष्यते ||

तरी अर्जुना हे दोन्ही | मोक्षपथीं कीर निपुणी | परी संन्यासाहुनि कर्मयोगु | विशेषु गा ||

"Arjuna, both are indeed experts on the path of liberation; but Karma Yoga is superior to Sanyasa."

संन्यास Noun
Sanyasa
कर्माचा त्याग
Renunciation of action
कर्मयोगु Noun
Karmayogu
फळाची अपेक्षा न ठेवता केलेले कर्म
Yoga of selfless action
मोक्षपथीं Noun
Mokshapathin
मुक्तीच्या मार्गावर
On the path of liberation
निपुणी Adjective
Nipuni
कुशल किंवा समर्थ
Expert or capable
विशेषु Adjective
Visheshu
श्रेष्ठ किंवा अधिक चांगला
Superior or special
कीर Particle
Kira
खरोखर किंवा निश्चितपणे
Indeed or certainly

💡 अर्थ

श्रीकृष्ण म्हणतात, अर्जुना, संन्यास (कर्माचा त्याग) आणि कर्मयोग (फळाची आशा न धरता कर्म करणे) हे दोन्ही मार्ग मोक्षाकडे नेणारे आहेत. पण या दोघांमध्ये संन्यासापेक्षा कर्मयोग श्रेष्ठ आहे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून स्पष्ट करतात की, मोक्षप्राप्तीसाठी ज्ञानमार्ग (संन्यास) आणि कर्ममार्ग (कर्मयोग) हे दोन्ही सारखेच समर्थ आहेत. तथापि, सामान्य माणसासाठी कर्माचा पूर्ण त्याग करणे कठीण असते. कर्मात राहूनही अलिप्त राहणे, म्हणजेच कर्मयोग, हा मार्ग अधिक सुलभ आणि व्यावहारिक आहे. संन्यासामध्ये मनाचा निग्रह करणे कठीण असते, तर कर्मयोगात कर्माद्वारेच चित्तशुद्धी होऊन मोक्ष मिळवणे सोपे जाते, म्हणून कर्मयोगाला 'विशेष' किंवा श्रेष्ठ म्हटले आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या दैनंदिन जीवनात जबाबदाऱ्यांपासून पळून जाण्यापेक्षा (संन्यास), त्या जबाबदाऱ्या फळाची अपेक्षा न ठेवता प्रामाणिकपणे पार पाडणे (कर्मयोग) जास्त महत्त्वाचे आहे. उदाहरणार्थ, एखाद्या कर्मचाऱ्याने केवळ पगारासाठी काम न करता आपले काम हीच सेवा मानून केल्यास त्याला मानसिक शांती मिळते.

📌 संदर्भ

अर्जुन संभ्रमात असताना श्रीकृष्ण त्याला संन्यास आणि कर्मयोग यांमधील तुलना करून कोणता मार्ग अधिक योग्य आहे ते सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 335

म्हणोनि तूं आतां । झकविजे गा पांडुसुता । हे सांडूनि उचिता । अनुचित न करीं ॥

म्हणून तू आता, हे पांडुपुत्रा अर्जुना, गोंधळून जाऊ नकोस. जे तुझे योग्य कर्तव्य आहे ते सोडून अयोग्य गोष्ट करू नकोस.

"Therefore, O Arjuna, do not be deceived; do not abandon your rightful duty to do what is improper."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झकविजे Verb
Zhakavije
भुलणे किंवा गोंधळणे
To be deluded or confused
पांडुसुता Noun
Pandusuta
पांडूचा पुत्र (अर्जुन)
Son of Pandu (Arjuna)
सांडूनि Verb
Sanduni
सोडून देऊन
Having abandoned
उचिता Adjective
Uchita
योग्य किंवा विहित कर्तव्य
Proper or rightful duty
अनुचित Adjective
Anuchita
अयोग्य
Improper or wrong

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू आता गोंधळू नकोस. तुझे जे खरे कर्तव्य आहे ते सोडून चुकीचे वागू नकोस.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला सावध करत आहेत. ते म्हणतात की, युद्धाच्या प्रसंगी मोह किंवा दयेपोटी स्वधर्म त्यागणे हे अनुचित आहे. क्षत्रियाचे कर्तव्य युद्ध करणे हे आहे. जर तू तुझे विहित कर्तव्य (उचित कर्म) सोडून संन्यास घेण्याचा विचार केलास, तर ते तुझ्यासाठी अयोग्य ठरेल. जीवनात संभ्रम निर्माण झाला तरी आपल्या मूळ कर्तव्यापासून ढळू नये, असा उपदेश येथे दिला आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपल्याला कठीण प्रसंगात आपले कर्तव्य सोडून पळून जावेसे वाटते, तेव्हा ही ओवी आठवावी. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी भीती वाटली तरी अभ्यास सोडून देणे हे 'अनुचित' आहे, उलट धैर्याने सामोरे जाणे हे 'उचित' आहे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचे क्षत्रिय कर्तव्य पार पाडण्याचे महत्त्व पटवून देत आहेत आणि मोहापायी कर्तव्य सोडू नको असे सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 174

म्हणोनि कर्माकर्मविविंचनीं । जे भुलले आहाती सयाणीं । तेथ डोळसपण विचक्षणीं । न चलेचि गा ॥

"Therefore, in the analysis of what is action and what is inaction, even the wise have been deluded; in that matter, the vision of the discerning fails to work."

कर्माकर्मविविंचनीं Noun
karmākarmaviviñcanīṃ
कर्म आणि अकर्म यांच्या निवडीत
in the discrimination of action and inaction
भुलले Verb
bhulale
गोंधळले किंवा चुकले
deluded or confused
सयाणीं Noun
sayāṇīṃ
शहाणे किंवा विद्वान लोक
wise or learned people
डोळसपण Noun
ḍōḷasapaṇa
दृष्टी किंवा समज
insight or vision
विचक्षणीं Adjective
vicakṣaṇīṃ
सूक्ष्म विचार करणाऱ्यांमध्ये
among the discerning

💡 अर्थ

म्हणून कर्म आणि अकर्म यांचा निवाडा करताना मोठे शहाणे लोक सुद्धा गोंधळून गेले आहेत. तिथे सूक्ष्म विचार करणाऱ्यांची बुद्धी सुद्धा चालत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून भगवद्गीतेच्या चौथ्या अध्यायातील १६ व्या श्लोकाचे (किं कर्म किमकर्मेति...) मर्म स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, कोणते कार्य करावे (कर्म) आणि कोणते करू नये किंवा कर्माचा त्याग म्हणजे काय (अकर्म), यातील सूक्ष्म फरक ओळखणे अत्यंत कठीण आहे. अगदी मोठे विद्वान आणि ज्ञानी पुरुषही या बाबतीत संभ्रमात पडतात. केवळ पुस्तकी ज्ञान किंवा तर्काच्या आधारे कर्माची गती समजणे अशक्य आहे, कारण कर्माचे स्वरूप अत्यंत गहन आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अनेकदा आपल्याला 'काय करावे' आणि 'काय टाळावे' असा पेच पडतो. उदाहरणार्थ, एखाद्याला मदत करणे हे कर्म वाटते, पण ती मदत जर त्याला आळशी बनवत असेल तर ते अकर्म ठरू शकते. अशा वेळी केवळ स्वतःच्या बुद्धीवर गर्व न करता, अनुभवी लोकांचे मार्गदर्शन घेणे आवश्यक असते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्णांच्या शिकवणीनुसार कर्म आणि अकर्म यांचे खरे स्वरूप समजून घेण्यातील क्लिष्टता ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा