←
मंगळवार, 31 जानेवारी 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 177

तरी हे सर्वथा न मरे । जेणें हे विश्व विस्तारें । जयासी रूप न धरे । कवणेंचि परी ॥ १७७ ॥

"That which has spread this entire universe is completely immortal; it cannot be given a form by any means."

सर्वथा Adverb
sarvathā
कोणत्याही प्रकारे / पूर्णपणे
in every way / completely
मरे Verb
mare
मरते / नष्ट होते
dies / perishes
जेणें Pronoun
jeṇeṃ
ज्याद्वारे
by which
विस्तारें Verb
vistāreṃ
विस्तारले आहे / व्यापले आहे
expanded / pervaded
जयासी Pronoun
jayāsī
ज्याला
to which
रूप Noun
rūpa
आकार / स्वरूप
form / shape
कवणेंचि Adjective
kavaṇeṃci
कोणत्याही
by any

💡 अर्थ

ज्या तत्त्वामुळे हे संपूर्ण जग विस्तारले आहे, ते तत्त्व कधीही मरत नाही. त्याला कोणत्याही प्रकारे कोणतेही रूप धारण करता येत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्म्याचे अविनाशी स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, ज्या चैतन्याने किंवा आत्मतत्त्वाने हे अफाट विश्व व्यापलेले आहे, ते सर्वथा अमर आहे. त्याचा कधीही नाश होऊ शकत नाही. आत्मा हा निराकार आहे; त्याला कोणतेही भौतिक रूप, आकार किंवा मर्यादा नाही. जसे आकाश सर्वत्र आहे पण त्याला पकडता येत नाही, तसेच आत्मा सर्वव्यापी असूनही निर्गुण आणि निराकार आहे. हे तत्त्व विश्वाचा आधार आहे पण स्वतः कोणत्याही रूपात बद्ध नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या आयुष्यात येणारी संकटे किंवा शरीराचे आजार हे तात्पुरते आहेत हे समजून घ्यावे. आपण केवळ शरीर नसून एक अविनाशी अंश आहोत, हा विचार मनात ठेवल्यास भीती कमी होते. उदाहरण: एखाद्या कठीण प्रसंगात 'माझे अस्तित्व केवळ या शरीरापुरते मर्यादित नाही' हा विचार केल्यास मानसिक बळ मिळते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्म्याचे अविनाशी स्वरूप समजावून सांगत असताना ज्ञानेश्वर महाराज त्याचे अधिक स्पष्टीकरण करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 217

म्हणोनि तूं अर्जुना | न धरीं खेदु मना | हा स्वभावोचि पैं जाणा | आदिअंतीं ॥ २१७ ॥

"Therefore, O Arjuna, do not hold grief in your heart; understand that this is the natural law from beginning to end."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
खेदु Noun
Khedu
दुःख / खेद
Grief / Sorrow
स्वभावोचि Noun
Swabhavochi
स्वभावच
Inherent nature
आदिअंतीं Noun
Adi-anti
सुरुवात आणि शेवटी
Beginning and end
जाणा Verb
Jana
समजून घे
Know / Understand

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू मनात दुःख धरू नकोस. कारण जगाचा हा स्वभावच आहे की गोष्टींना सुरुवात आणि शेवट असतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला उपदेश करतात की, या जगातील सर्व भौतिक गोष्टी अनित्य आहेत. ज्या गोष्टीला सुरुवात (आदि) आहे, तिला अंत असणे हा सृष्टीचा अटळ नियम आहे. हा सृष्टीचा मूळ स्वभावच आहे. त्यामुळे जे नष्ट होणार आहे, त्याबद्दल शोक करणे किंवा दुःख करणे व्यर्थ आहे. ज्ञानी माणसाने हे ओळखून मनाची शांती ढळू देऊ नये.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपले काही नुकसान होते किंवा एखादी प्रिय वस्तू हरवते, तेव्हा हे लक्षात ठेवावे की कोणतीही गोष्ट कायमस्वरूपी नसते. उदाहरणार्थ, परीक्षेत कमी गुण मिळाले तर खचून न जाता, तो एक टप्पा संपला असून नवीन संधीची सुरुवात आहे असे मानून पुढे जावे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला भौतिक जगाच्या नश्वरतेबद्दल आणि सृष्टीच्या नियमाबद्दल सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 202

म्हणौनि कर्मे तरी कीजती । परि तीं कर्तेपणा न येती । जैसा सूर्य न प्रकाशे राती । तैसा तो गा ॥

"Therefore, actions are indeed performed, but they do not result in doership; just as the sun does not shine at night, so is he."

म्हणौनि Adverb
Mhanauni
म्हणून
Therefore
कीजती Verb
Kijati
केली जातात
Are performed
कर्तेपणा Noun
Kartepana
कर्तेपणाचा भाव / अहंकार
Sense of doership
प्रकाशे Verb
Prakashe
प्रकाशतो
Shines
राती Noun
Raati
रात्री
At night
तैसा Adjective
Taisa
त्याप्रमाणे
In that manner

💡 अर्थ

म्हणून तो ज्ञानी पुरुष कर्मे तर करतो, पण त्याला त्या कर्मांचा अभिमान (मी करतोय असा भाव) नसतो. ज्याप्रमाणे सूर्याला रात्रीचा अनुभव नसतो, त्याप्रमाणे तो कर्मात असूनही त्यापासून अलिप्त असतो.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत ज्ञानेश्वर महाराज सांगतात की, आत्मज्ञानी पुरुष जगाच्या कल्याणासाठी सर्व कर्मे करतो, परंतु त्याच्या मनात 'मी हे करतोय' असा अहंकार नसतो. ज्याप्रमाणे सूर्याच्या अस्तित्वामुळे प्रकाश मिळतो, पण सूर्य स्वतःला प्रकाश देणारा 'कर्ता' मानत नाही, तसेच ज्ञानी पुरुषाचे असते. त्याच्या दृष्टीने कर्म आणि अकर्म यात फरक उरत नाही कारण त्याचे वैयक्तिक अस्तित्व ईश्वराशी एकरूप झालेले असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण अभ्यास करताना किंवा घरातील कामे करताना 'मी खूप कष्ट करतोय' असा विचार न करता, ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने केले तर मनावर ताण येत नाही. उदाहरण: आई मुलांसाठी जेवण बनवते तेव्हा ती प्रेमापोटी करते, उपकार म्हणून नाही.

📌 संदर्भ

ज्ञानी मनुष्य कर्मे करूनही कर्माच्या बंधनातून कसा मुक्त राहतो, याचे विवेचन माऊलींनी येथे केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा