←
मंगळवार, 24 जानेवारी 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 382

हे ब्राह्मी स्थिती पाविजे | तरी देहभावाते सांडिजे | मग निभ्रांत होइजे | परब्रह्मी || ३८२ ||

"To attain this Brahmi state, one must abandon body-consciousness; then one becomes undoubtedly established in the Supreme Brahman."

ब्राह्मी Adjective
Brahmi
ब्रह्मविषयक किंवा परमात्म्याशी संबंधित
Related to Brahman or Supreme Reality
पाविजे Verb
Pavije
मिळवणे किंवा प्राप्त करणे
To attain or reach
देहभावाते Noun
Dehabhavate
शरीराचा अभिमान किंवा देहबुद्धी
Body consciousness or ego
सांडिजे Verb
Sandije
त्याग करणे किंवा सोडून देणे
To abandon or discard
निभ्रांत Adjective
Nibhranta
संशयरहित किंवा खात्रीने
Without doubt or certainly
परब्रह्मी Noun
Parabrahmi
परमात्म्यामध्ये
In the Supreme Brahman

💡 अर्थ

जर आपल्याला ब्रह्मस्थिती (परमेश्वराशी एकरूप होण्याची अवस्था) प्राप्त करायची असेल, तर 'मी म्हणजे हे शरीर' हा अहंकार सोडून दिला पाहिजे. असे केल्यावर माणूस खात्रीने परब्रह्मामध्ये विलीन होतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत 'ब्राह्मी स्थिती' प्राप्त करण्याचा मार्ग सांगतात. ते म्हणतात की, जोपर्यंत माणसाला आपल्या शरीराचा अभिमान असतो, तोपर्यंत त्याला आत्मज्ञान प्राप्त होत नाही. जेव्हा साधक 'देहभाव' (मी केवळ शरीर आहे ही भावना) त्यागून देहापलीकडे असलेल्या आत्मतत्त्वाचा विचार करतो, तेव्हाच तो संशयरहित होऊन परब्रह्माशी एकरूप होतो. ही अवस्था म्हणजे सर्व दुःखांचा अंत आणि शाश्वत आनंदाची प्राप्ती होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अनेकदा आपल्या रूपाचा किंवा शरीराचा खूप गर्व करतो. हा गर्व किंवा अहंकार सोडल्यास आपल्याला मानसिक शांती मिळते. उदाहरणार्थ, संकटाच्या वेळी 'हे शरीर नश्वर आहे पण माझा आत्मा अविनाशी आहे' असा विचार केल्यास भीती कमी होते.

📌 संदर्भ

दुसऱ्या अध्यायाच्या शेवटी स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज ब्राह्मी स्थितीचे महत्त्व स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 122

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि आचरतां जे सधर्म । तेंचि करीं तूं परम । मन लावूनि ॥ १२२ ॥

"Therefore, perform that duty which is appropriate and righteous, with full concentration."

उचित Adjective
uchit
योग्य किंवा न्याय्य
appropriate or proper
कर्म Noun
karma
कार्य किंवा कर्तव्य
action or duty
आचरतां Verb
ācharatāṃ
वागताना किंवा कृती करताना
while practicing or performing
सधर्म Noun
sadharma
स्वधर्म किंवा कर्तव्याचे पालन
righteous duty
परम Adjective
parama
श्रेष्ठ किंवा उत्तम प्रकारे
supreme or excellently
मन लावूनि Adverb
mana lāvūni
एकाग्रतेने
with concentration

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य काम आहे आणि जे आपल्या कर्तव्याला धरून आहे, तेच तू मनापासून आणि उत्तम प्रकारे कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने केवळ स्वार्थासाठी कर्म न करता, जे कर्म 'उचित' म्हणजे शास्त्रशुद्ध आणि न्याय्य आहे, तेच निवडावे. 'सधर्म' म्हणजे आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्तव्य पार पाडणे हाच खरा धर्म आहे. असे कर्म करताना ते अर्ध्यावट मनाने न करता 'परम' म्हणजे अत्यंत श्रेष्ठ दर्जाचे आणि 'मन लावूनि' म्हणजे पूर्ण एकाग्रतेने करावे. जेव्हा आपण आपले कर्तव्य ईश्वरार्पण बुद्धीने आणि तन्मयतेने करतो, तेव्हा तेच कर्म आपल्याला मोक्षाकडे नेते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात विद्यार्थ्यांनी आपला अभ्यास हेच आपले 'उचित कर्म' मानले पाहिजे. परीक्षेच्या भीतीपोटी न वाचता, ज्ञान मिळवण्यासाठी मनापासून अभ्यास करणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज विहित कर्माचे महत्त्व स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 22

तैसेचि हेही सैन्य । पाहावे म्यां सन्नद्ध पूर्ण । जे युद्धीं अतिप्रवीण । आले असती ॥

"Likewise, I must observe this army, fully prepared, who are highly skilled in war and have arrived here."

सैन्य Noun
Sainya
लष्कर किंवा फौज
Army
सन्नद्ध Adjective
Sannaddha
पूर्णपणे तयार किंवा सज्ज
Fully prepared or ready
अतिप्रवीण Adjective
Atipravina
अत्यंत निपुण किंवा कुशल
Highly skilled or expert
पाहावे Verb
Pahave
निरीक्षण करावे किंवा पाहावे
To observe or see
पूर्ण Adverb
Purna
संपूर्णपणे
Completely

💡 अर्थ

त्याचप्रमाणे, युद्धासाठी पूर्णपणे सज्ज झालेले हे सैन्य मला पाहायचे आहे, जे युद्धकलेत अत्यंत निपुण आहेत आणि येथे लढण्यासाठी आले आहेत.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वरीच्या या ओवीत अर्जुन श्रीकृष्णाला विनंती करत आहे की, त्याने रथाला दोन्ही सैन्यांच्या मध्यभागी उभे करावे. अर्जुनाला हे पाहायचे आहे की दुर्योधनाच्या बाजूने कोणते योद्धे लढायला आले आहेत. हे योद्धे केवळ सामान्य सैनिक नसून युद्धकलेत अत्यंत प्रवीण (अतिप्रवीण) आणि युद्धासाठी पूर्णपणे सज्ज (सन्नद्ध) आहेत. अर्जुनाची ही कृती त्याच्या युद्धाप्रति असलेल्या गांभीर्याला आणि शत्रूच्या शक्तीचे अचूक आकलन करण्याच्या इच्छेला दर्शवते. कोणत्याही संघर्षापूर्वी प्रतिस्पर्ध्याची क्षमता जाणून घेणे हा एक महत्त्वाचा रणनीतीचा भाग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

कोणतेही मोठे काम किंवा स्पर्धा सुरू करण्यापूर्वी आपल्या समोर असलेली आव्हाने आणि प्रतिस्पर्धी यांची नीट पारख करणे आवश्यक असते. उदाहरणार्थ, एखाद्या महत्त्वाच्या परीक्षेला बसण्यापूर्वी मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका पाहून परीक्षेच्या काठिण्य पातळीचा अंदाज घेणे.

📌 संदर्भ

कुरुक्षेत्राच्या युद्धभूमीवर युद्ध सुरू होण्यापूर्वी, अर्जुन श्रीकृष्णाला आपला रथ दोन्ही सैन्यांच्या मध्ये नेण्यास सांगतो जेणेकरून तो शत्रू पक्षाचे आणि त्यांच्या तयारीचे निरीक्षण करू शकेल.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा