←
शुक्रवार, 13 जानेवारी 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 251

जैसा पूर्णत्वें भरला। समुद्रु न ओलांडी वेला। तैसा क्षोभु न पावे भला। कामु पावो ॥

जैसा पूर्णत्वे भरला। समुद्रु न ओलांडी वेला। तैसा क्षोभु न पावे भला। कामु पावो ॥

"As the ocean, though full, does not cross its limits, so the virtuous one does not suffer agitation even when desires approach."

पूर्णत्वें Adverb
Purnatve
पूर्णपणे भरलेला
Completely full
समुद्रु Noun
Samudru
सागर
Ocean
ओलांडी Verb
Olandi
ओलांडणे / उल्लंघन करणे
To cross or transgress
वेला Noun
Vela
मर्यादा किंवा किनारा
Boundary or shore
क्षोभु Noun
Kshobhu
अस्वस्थता किंवा खळबळ
Agitation or disturbance
कामु Noun
Kamu
इच्छा किंवा वासना
Desire

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे पूर्ण भरलेला समुद्र आपली मर्यादा ओलांडत नाही, त्याप्रमाणे ज्ञानी पुरुष मनात इच्छा निर्माण झाल्या तरी विचलित होत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाचे (ज्याची बुद्धी स्थिर आहे असा पुरुष) लक्षण सांगतात. ज्याप्रमाणे पावसाळ्यात अनेक नद्यांचे पाणी येऊन मिळाले तरी समुद्र आपली मर्यादा (वेला) सोडून बाहेर येत नाही, तो आपल्या गंभीर स्वरूपात शांतच राहतो; त्याचप्रमाणे ज्ञानी पुरुषाच्या मनात विषयांच्या विविध इच्छा आल्या तरी त्याचे अंत:करण क्षोभ पावत नाही. तो आपल्या आत्मस्वरूपात स्थिर असतो आणि बाह्य जगातील आकर्षणांमुळे आपली शांती गमावत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्यासमोर अनेक प्रलोभने किंवा आव्हाने येतात, तेव्हा समुद्रासारखे शांत राहून आपल्या ध्येयापासून ढळू नये. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी सोशल मीडियाच्या आकर्षणाने विचलित न होता अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज समुद्राचे उदाहरण देऊन मनाच्या स्थिरतेचे महत्त्व स्पष्ट करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 1

तरी अवधान एकवेळ दीजे । मग सर्वसुखासी पात्र होईजे । हें प्रतिज्ञोत्तर माझें । उघड ऐका ॥ १ ॥

"Give your attention but once, and become worthy of all bliss; listen clearly to this, my solemn promise."

अवधान Noun
Avadhana
लक्ष किंवा एकाग्रता
Attention or focus
दीजे Verb
Dije
द्यावे
Should give
पात्र Adjective
Patra
लायक किंवा योग्य
Worthy or eligible
प्रतिज्ञोत्तर Noun
Pratijnottara
प्रतिज्ञेचे शब्द
Words of promise
उघड Adverb
Ughada
स्पष्टपणे
Clearly

💡 अर्थ

फक्त एकदा पूर्ण लक्ष देऊन ऐका, मग तुम्ही सर्व प्रकारच्या सुखांना प्राप्त होण्यास पात्र व्हाल. हे माझे प्रतिज्ञेचे शब्द तुम्ही स्पष्टपणे ऐका.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वरीच्या चौथ्या अध्यायाच्या सुरुवातीला संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रोत्यांना विनंती करत आहेत. ते म्हणतात की, जर तुम्ही तुमचे चित्त एकाग्र करून हे निरूपण ऐकले, तर तुम्हाला परमानंदाची प्राप्ती होईल. 'अवधान' म्हणजे केवळ ऐकणे नव्हे, तर अंतःकरणापासून लक्ष देणे. ज्ञानेश्वर माउली येथे खात्री देतात की हे ज्ञान आत्मसात केल्यावर मनुष्याला इतर कोणत्याही सुखाची उणीव भासणार नाही. ही त्यांची 'प्रतिज्ञा' आहे, जी या ग्रंथाच्या आणि त्यातील ज्ञानाच्या सामर्थ्यावर आधारित आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणत्याही कामात यश मिळवण्यासाठी एकाग्रता आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, जर एखादा विद्यार्थी शिक्षकांचे शिकवणे पूर्ण लक्ष देऊन ऐकेल, तर त्याला तो विषय उत्तम समजून परीक्षेत यश मिळेल.

📌 संदर्भ

चौथ्या अध्यायाच्या प्रारंभी, ज्ञानेश्वर महाराज श्रोत्यांना सावध करून या ज्ञानाचे महत्त्व आणि ते ऐकण्यासाठी आवश्यक असलेली एकाग्रता यावर भाष्य करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 237

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि आचरतां निर्धर्म्म । तेंचि करीं तूं परम । धर्मु म्हणोनि ॥ २३७ ॥

"Therefore, perform that which is appropriate action, and which is faultless in practice; do that alone, considering it your supreme duty."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Ucita
योग्य / विहित
Appropriate / Proper
आचरतां Verb
Ācaratāṃ
आचरण करताना
While performing
निर्धर्म्म Adjective
Nirdharmma
दोषरहित / पापरहित
Faultless / Sinless
परम Adjective
Parama
श्रेष्ठ / सर्वोच्च
Supreme
धर्मु Noun
Dharmu
कर्तव्य / धर्म
Duty / Righteousness

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य काम आहे आणि जे करताना कोणतेही पाप लागत नाही, तेच तू आपला खरा धर्म मानून कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचा उपदेश करत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्तव्य (स्वधर्म) पार पाडले पाहिजे. जे कर्म शास्त्राला धरून आहे (उचित) आणि ज्याच्या आचरणामुळे मनाला क्लेश किंवा पाप लागत नाही (निर्धर्म्म), तेच कर्म सर्वश्रेष्ठ आहे. फळाची आशा न धरता केवळ कर्तव्य भावनेने केलेले कर्म हेच ईश्वराची खरी पूजा ठरते आणि तेच मनुष्याला बंधनातून मुक्त करते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, एखाद्या विद्यार्थ्याने परीक्षेच्या निकालाची चिंता न करता प्रामाणिकपणे अभ्यास करणे हे त्याचे 'उचित कर्म' आहे. आपले कर्तव्य चोख बजावणे हाच सर्वात मोठा धर्म आहे, हे यातून शिकता येते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला फळाची अपेक्षा न ठेवता स्वधर्म पालनाचे आणि उचित कर्माचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा