←
शनिवार, 31 डिसेंबर 2022
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 166

नासतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सतः । उभयोरपि दृष्टोऽन्तस्त्वनयोस्तत्त्वदर्शिभिः ॥

जेथें न येणें ना जाणें । न वाढणें ना सुकणें । तें अविनाश म्हणिजे जाणें । तत्त्ववेत्त्यां ॥

"Where there is no coming or going, no growth or decay; that is known as the Indestructible by the knowers of Truth."

येणें Noun
Yene
येणे (जन्म)
Coming or birth
जाणें Noun
Jane
जाणे (मृत्यू)
Going or death
वाढणें Noun
Vadhne
वृद्धी होणे
Growth
सुकणें Noun
Sukne
क्षीण होणे किंवा सुकणे
Decay or withering
अविनाश Adjective
Avinash
ज्याचा नाश होत नाही असा
Indestructible
तत्त्ववेत्त्यां Noun
Tattvavettyan
सत्य जाणणारे ज्ञानी
Knowers of the ultimate truth

💡 अर्थ

ज्याला येणे-जाणे नाही, जे वाढत नाही आणि जे कधी कमी होत नाही (सुकत नाही), त्यालाच तत्त्वज्ञानी लोक 'अविनाश' किंवा कधीही नष्ट न होणारे सत्य म्हणतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मतत्त्वाचे किंवा 'सत्य' वस्तूचे लक्षण सांगतात. जे खरोखर अस्तित्वात आहे (सत्), त्याला जन्म-मृत्यू नसतो, म्हणजेच त्याचे येणे-जाणे नसते. भौतिक गोष्टींप्रमाणे त्यात वाढ होत नाही किंवा काळानुसार ते क्षीण होत नाही. जे काळाच्या पलीकडे आहे आणि ज्याचा कधीही नाश होत नाही, त्यालाच ब्रह्म किंवा आत्मतत्त्व म्हणतात. हे गुपित केवळ आत्मज्ञानी पुरुषांनाच उमजते, कारण त्यांनी दृश्य जगाच्या पलीकडे असलेल्या शाश्वत सत्याचा अनुभव घेतलेला असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या आयुष्यात परिस्थिती सतत बदलत असते, कधी सुख येते तर कधी दुःख. पण आपल्यातील आत्मशक्ती ही स्थिर असते. उदाहरणार्थ, समुद्रावर लाटा येतात आणि जातात, पण समुद्र तोच राहतो. तसेच, बाह्य संकटात डगमगून न जाता आपल्यातील अविनाशी धैर्यावर विश्वास ठेवावा.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेच्या दुसऱ्या अध्यायातील १६ व्या श्लोकावर भाष्य करताना माऊली अविनाशी तत्त्वाचे स्वरूप स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 3

तोचि हा योगु पुरातनु | तुज सांगितला म्यां पूर्णु | जो भक्तु तूं आणि प्राणमित्रु | म्हणऊनि गुह्य ||

"That same ancient Yoga is today declared by Me to thee; for thou art My devotee and My friend; it is a supreme secret."

योगु Noun
Yogu
योग / आध्यात्मिक मार्ग
Yoga / Spiritual path
पुरातनु Adjective
Puratanu
अतिशय प्राचीन
Ancient / Eternal
सांगितला Verb
Sangitala
कथन केला / सांगितला
Told / Declared
भक्तु Noun
Bhaktu
भक्ती करणारा
Devotee
प्राणमित्रु Noun
Pranamitru
जीवाभावाचा मित्र
Dear friend / Bosom friend
गुह्य Noun
Guhya
रहस्य / गुपित
Secret / Mystery

💡 अर्थ

हाच तो प्राचीन योग मी तुला आज पूर्णपणे सांगितला आहे. तू माझा भक्त आणि अत्यंत जवळचा मित्र आहेस, म्हणूनच मी हे रहस्य तुला सांगितले आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे स्पष्ट करतात की, भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्या प्राचीन योगाबद्दल सांगत आहेत जो काळाच्या ओघात लुप्त झाला होता. श्रीकृष्ण म्हणतात की, हा योग नवीन नाही तर तोच पुरातन योग आहे जो मी पूर्वी विवस्वानाला सांगितला होता. अर्जुनालाच हे ज्ञान देण्याचे कारण म्हणजे अर्जुनाची श्रीकृष्णावरील अनन्य भक्ती आणि त्यांची अतूट मैत्री. आध्यात्मिक गुपिते किंवा सखोल ज्ञान हे केवळ अशाच व्यक्तीला दिले जाते ज्याच्या मनात श्रद्धा आणि प्रेम असते. अर्जुन हा श्रीकृष्णाचा 'प्राणमित्र' असल्याने तो या गुह्य ज्ञानाचा खरा अधिकारी ठरला आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जीवनात खरे ज्ञान आणि मार्गदर्शन मिळवण्यासाठी समोरच्या व्यक्तीबद्दल आदर आणि मैत्रीची भावना असणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, जेव्हा एखादा विद्यार्थी आपल्या शिक्षकांशी प्रामाणिक राहतो, तेव्हाच त्याला विषयाचे सखोल ज्ञान प्राप्त होते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला हे प्राचीन योगाचे रहस्य का सांगत आहेत, याचे कारण या ओवीत स्पष्ट केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 134

म्हणौनि तूं पां धनुर्धरा | या कर्मातें न संडवे सर्वथा | परि फळाची आशा न धरितां | आचरें वेगीं || १३४ ||

म्हणून हे अर्जुना, तू या कर्माचा कधीही त्याग करू नकोस; परंतु फळाची आशा न धरता ते कर्म त्वरित कर.

"Therefore, O Archer, do not ever abandon action; but perform it quickly without harboring hope for the fruit."

म्हणौनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
धनुर्धरा Noun
Dhanurdhara
अर्जुना (धनुष्य धारण करणारा)
Archer (Arjuna)
संडवे Verb
Sandave
सोडावे / त्याग करावा
To abandon
सर्वथा Adverb
Sarvatha
कोणत्याही प्रकारे / पूर्णपणे
In any way / completely
आशा Noun
Asha
अपेक्षा / इच्छा
Desire / Hope
आचरें Verb
Aachare
आचरण कर / कर
Perform / Practice
वेगीं Adverb
Vegi
त्वरित / लवकर
Quickly

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू तुझे काम सोडू नकोस, पण ते काम करताना फळाची अपेक्षा न ठेवता आनंदाने कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचा उपदेश करत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याला कर्म करणे टाळता येत नाही, कारण शरीर धारण केल्यावर काही ना काही कृती करावीच लागते. म्हणून कर्माचा त्याग करणे हा उपाय नाही. खरा उपाय म्हणजे कर्म करताना त्यातून मिळणाऱ्या फळाची किंवा फायद्याची हाव सोडून देणे. जेव्हा आपण आपले कर्तव्य म्हणून काम करतो आणि फळाची चिंता करत नाही, तेव्हा ते कर्म आपल्याला बंधनात टाकत नाही. यालाच 'अनासक्ती' म्हणतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची (फळाची) सतत चिंता न करता, केवळ अभ्यासावर (कर्मावर) लक्ष केंद्रित करावे. यामुळे मनावरचा ताण कमी होतो आणि अभ्यास अधिक चांगला होतो.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले कर्तव्य बजावण्याचे महत्त्व सांगत आहेत, हे ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा