←
गुरुवार, 22 डिसेंबर 2022
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 175

म्हणौनि तूं पां धनुर्धरा | या कर्मातें न संडवे सर्वथा | परि फळाची आशा न धरितां | आचरावें हें ||

"Therefore, O Archer, do not ever abandon action; but perform it without harboring any desire for the fruit."

म्हणौनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
धनुर्धरा Noun
Dhanurdhara
हे अर्जुना (धनुष्य धारण करणाऱ्या)
O Archer (Arjuna)
संडवे Verb
Sandave
सोडावे / त्याग करावा
To abandon
सर्वथा Adverb
Sarvatha
पूर्णपणे / कोणत्याही प्रकारे
Entirely / In every way
आशा Noun
Aasha
अपेक्षा / इच्छा
Desire / Expectation
आचरावें Verb
Aacharave
आचरण करावे / करावे
Should be performed

💡 अर्थ

म्हणून हे अर्जुना, तू या कर्माचा कधीही त्याग करू नकोस; फक्त ते कर्म करताना त्याच्या फळाची अपेक्षा मनात ठेवू नकोस.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याला कर्माचा पूर्णपणे त्याग करणे शक्य नाही आणि ते श्रेयस्करही नाही. अर्जुनासारख्या योद्ध्याने आपले विहित कर्तव्य (युद्ध) सोडणे चुकीचे आहे. कर्माचे बंधन तेव्हाच पडते जेव्हा आपण ते फळाच्या आशेने करतो. जर आपण फळाची आसक्ती सोडून केवळ कर्तव्य भावनेने कर्म केले, तर ते कर्म आपल्याला मोक्षाकडे नेते. हीच खरी कर्मयोगाची साधना आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना निकालाची काळजी करण्यापेक्षा कामाच्या दर्जावर लक्ष द्यावे. उदाहरण: विद्यार्थ्यांनी 'मला किती गुण मिळतील' या चिंतेपेक्षा 'मी किती चांगल्या प्रकारे अभ्यास करू शकतो' यावर लक्ष केंद्रित करावे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्तव्य पार पाडण्याचे महत्त्व सांगत आहेत, त्याचे निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 22

जे भोग हे विषयज । तेचि दुःखयोनी पैं गां निभ्रांत । जैसा कां कुपथ्यभोजनें । रोगु वाढे ॥

"The pleasures born of sense-contacts are indeed the sources of misery; just as unwholesome food increases disease."

भोग Noun
Bhoga
उपभोग किंवा सुख
Enjoyment or pleasure
विषयज Adjective
Vishayaja
इंद्रियांच्या विषयांपासून उत्पन्न होणारे
Born of sense objects
दुःखयोनी Noun
Duhkhayoni
दुःखाचे उगमस्थान
Source of misery
निभ्रांत Adverb
Nibhranta
नक्कीच किंवा संशयरहित
Undoubtedly
कुपथ्यभोजनें Noun
Kupathyabhojane
अहितकारक आहार घेतल्याने
By eating unwholesome food
रोगु Noun
Rogu
आजार
Disease
वाढे Verb
Vadhe
वाढतो
Increases

💡 अर्थ

इंद्रियांनी मिळणारे सुख हे शेवटी दुःखालाच जन्म देते. जसे चुकीचे जेवण केल्याने आजार वाढतो, तसेच हे विषयसुख आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, इंद्रियांच्या विषयांतून मिळणारे सुख हे आभासी आहे. ते सुख नसून दुःखाचे मूळ आहे. ज्याप्रमाणे कुपथ्य (अहितकारक आहार) केल्याने शरीरात रोग वाढतात, त्याचप्रमाणे इंद्रियांच्या आहारी गेल्याने मनुष्याला केवळ दुःख आणि अशांती प्राप्त होते. हे सुख क्षणभंगुर असून त्याचा शेवट नेहमीच कष्टदायक असतो. ज्ञानी पुरुष या सुखाला टाळतात कारण त्यांना त्याचे परिणाम माहित असतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जंक फूड खाताना चविष्ट वाटते, पण नंतर पोट बिघडते. तसेच तात्पुरत्या सुखाच्या मागे न लागता जे आपल्या हिताचे आहे तेच करावे. उदाहरणार्थ, अभ्यासाऐवजी खेळणे तात्पुरते सुख देते, पण परीक्षेच्या वेळी तेच दुःखाचे कारण ठरते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला इंद्रियजन्य सुखाचे परिणाम आणि ज्ञानी लोक त्यापासून दूर का राहतात हे समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 90

म्हणोनि अर्जुना तूं पाहीं । या बुद्धीसी समान दुजें नाहीं । जेथ स्थिर जालिया कांहीं । उणें न दिसे ॥ ९० ॥

Mhanoni Arjuna tu pahi | Ya buddhisi saman duje nahi | Jeth sthir jaliya kahi | Une na dise || 90 ||

"Therefore, O Arjuna, see for yourself; there is nothing equal to this wisdom. Once established in it, nothing appears lacking."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
बुद्धीसी Noun
Buddhisi
बुद्धीला
To the intellect
समान Adjective
Saman
सारखे
Equal
दुजें Adjective
Duje
दुसरे
Other/Second
स्थिर Adjective
Sthir
अढळ/शांत
Stable/Steady
जालिया Verb
Jaliya
झाल्यावर
Having become
उणें Noun
Une
कमतरता
Deficiency/Lacking

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू लक्षात घे की या स्थिर बुद्धीसारखे श्रेष्ठ दुसरे काहीही नाही. एकदा का बुद्धी स्थिर झाली की जीवनात कोणतीही कमतरता उरत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानाने युक्त असलेल्या स्थिर बुद्धीचे (स्थितप्रज्ञतेचे) महत्त्व विशद करतात. ते म्हणतात की, जेव्हा मनुष्याची बुद्धी परमात्मस्वरूपात स्थिर होते, तेव्हा त्याला बाह्य जगातील कोणत्याही भौतिक गोष्टीची उणीव भासत नाही. ही बुद्धी सर्वश्रेष्ठ आहे कारण ती मनुष्याला पूर्णत्वाचा आणि अक्षय आनंदाचा अनुभव करून देते. ज्याप्रमाणे पूर्ण भरलेल्या समुद्राला नद्यांच्या येण्याने फरक पडत नाही, त्याप्रमाणे स्थिर बुद्धी असलेल्या व्यक्तीला जगातील द्वंद्वे विचलित करू शकत नाहीत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कठीण प्रसंगात किंवा गोंधळलेल्या स्थितीत मन शांत ठेवणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, परीक्षेचा निकाल काहीही लागला तरी खचून न जाता किंवा हुरळून न जाता पुढच्या ध्येयावर लक्ष केंद्रित करणे म्हणजे बुद्धी स्थिर ठेवणे होय.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला स्थिर बुद्धीचे महत्त्व आणि तिची श्रेष्ठता समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा