←
शुक्रवार, 08 एप्रिल 2022
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 187

जेथ हे विषयविख वावरे । तेथ तो निद्रिस्तचि असे पुरे । आणि जेथ भूतजात जागे । तेथ तो निजे ॥ १८७ ॥

"Where this poison of sense-objects roams, there he is completely asleep; and where all beings are awake, there he sleeps."

विषयविख Noun
Vishayavikha
इंद्रियांच्या विषयांचे विष
Poison of sense-objects
वावरे Verb
Vavare
वावरते किंवा संचार करते
Exists or roams
निद्रिस्त Adjective
Nidrista
झोपलेला किंवा अलिप्त
Asleep or indifferent
भूतजात Noun
Bhutajata
सर्व प्राणीमात्र
All living beings
जागे Verb
Jage
जागृत असणे
To be awake

💡 अर्थ

ज्या संसारी विषयांमध्ये सामान्य माणसे खूप रस घेतात, तिथे ज्ञानी माणूस लक्ष देत नाही (तो तिथे झोपल्यासारखा असतो). आणि ज्या आत्मज्ञानाकडे सामान्य लोक दुर्लक्ष करतात, तिथे ज्ञानी माणूस पूर्णपणे सावध असतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाच्या (ज्ञानी पुरुषाच्या) अवस्थेचे वर्णन करतात. ते म्हणतात की, ज्या ऐहिक सुखात आणि इंद्रियांच्या विषयांमध्ये सामान्य लोक मग्न असतात, ते ज्ञानी माणसासाठी विषासारखे निरर्थक असते, म्हणून तो तिथे निद्रिस्त (अलिप्त) असतो. याउलट, ज्या आत्मस्वरूपाच्या ज्ञानाच्या बाबतीत सामान्य लोक अज्ञानी किंवा झोपलेले असतात, तिथे ज्ञानी पुरुष पूर्णपणे जागृत असतो. थोडक्यात, जगाची दृष्टी जिथे संपते, तिथे ज्ञान्याची दृष्टी सुरू होते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपल्या अवतीभवतीचे लोक केवळ अफवा किंवा निरर्थक वादात वेळ घालवत असतात, तेव्हा आपण त्याकडे दुर्लक्ष करून आपल्या ध्येयावर किंवा चांगल्या विचारांवर लक्ष केंद्रित करणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक पालन आहे. उदाहरण: परीक्षेत सर्व मुले कॉपी करण्याचा विचार करत असताना, एका प्रामाणिक विद्यार्थ्याने आपल्या अभ्यासावर लक्ष देणे.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञ पुरुष सामान्य लोकांपासून वैचारिकदृष्ट्या कसा वेगळा असतो, याचे वर्णन या ओवीत केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 142

म्हणोनि कर्माचेनि आधारें । जे कर्मचि सांडणें आहे खरें । तें युक्तीचेनि द्वारें । विचारीं पां ॥ १४२ ॥

"Therefore, through the support of action, how action is truly to be renounced, reflect upon that through the means of skillful method."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्माचेनि Noun
Karmanche-ni
कर्माच्या
By action
सांडणें Verb
Saandane
सोडणे / त्याग करणे
To renounce / To leave
युक्तीचेनि Noun
Yukticheni
युक्तीने / कौशल्याने
By skill / By method
विचारीं Verb
Vichari
विचार कर
Reflect / Think

💡 अर्थ

म्हणून कर्माचा आधार घेऊनच कर्म कसे सोडायचे (कर्माच्या बंधनातून कसे मुक्त व्हायचे), याचा तू योग्य युक्तीने विचार कर.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मातून मुक्त होण्याचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, कर्म करणे पूर्णपणे थांबवणे शक्य नाही, कारण शरीर असेपर्यंत काही ना काही क्रिया घडतच असतात. परंतु, कर्माच्याच आधारे कर्माचा त्याग करण्याची एक विशेष 'युक्ती' आहे. ती युक्ती म्हणजे 'फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्म करणे'. जेव्हा आपण फळाची आसक्ती सोडतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला बांधत नाही. अर्जुनाला ते सांगतात की, तू या तात्विक युक्तीचा खोलवर विचार कर आणि त्यानुसार आचरण कर.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' हा अहंकार न ठेवता आणि निकालाची चिंता न करता आपले कर्तव्य पार पाडावे. उदाहरण: विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची भीती न बाळगता केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे हीच कर्मातून मुक्त होण्याची युक्ती आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माच्या बंधनातून मुक्त होण्याची युक्ती (नैष्कर्म्य) समजावून सांगत आहेत, त्याचे निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 62

म्हणोनि कर्माचेनि आधारे । जे कर्मचि सांडिजे निवारे । ते युक्ती पैं सोपारे । जाणणें आहे ॥ ६२ ॥

"Therefore, that easy technique by which action itself is used to renounce action must be understood."

म्हणोनि Adverb
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
कर्माचेनि Noun
Karmācēni
कर्माच्या
By the means of action
सांडिजे Verb
Sāṇḍijē
सोडावे किंवा त्याग करावा
Should be renounced
युक्ती Noun
Yuktī
कला किंवा युक्ती
Technique or skill
सोपारे Adjective
Sōpārē
सोपे
Easy

💡 अर्थ

म्हणून कर्माच्याच मदतीने कर्माचा त्याग कसा करावा, ही सोपी युक्ती समजून घेणे खूप महत्त्वाचे आहे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मातून मुक्त होण्याचे रहस्य सांगतात. ते म्हणतात की, कर्म करणे पूर्णपणे थांबवणे शक्य नाही, परंतु कर्मात राहूनही कर्माच्या बंधनातून कसे सुटावे, ही एक 'युक्ती' किंवा कला आहे. ज्याप्रमाणे शरीरात रुतलेला काटा काढण्यासाठी दुसऱ्या काट्याचा वापर केला जातो, त्याचप्रमाणे कर्माच्या आधारानेच (निःस्वार्थ कर्माने) कर्माचे फळ किंवा आसक्ती सोडता येते. ही युक्ती समजली की मनुष्य संसारात राहूनही मुक्त राहू शकतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता, आपले कर्तव्य म्हणून आनंदाने काम करावे. उदाहरणार्थ, घरातील कामे करताना ती ओझे न मानता कुटुंबाप्रती सेवा म्हणून केल्यास मनाला शांती मिळते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माचे तत्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज कर्मातून मुक्त होण्याची सोपी युक्ती स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा