🕉️संस्कृत सुभाषित

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्मयोगाचे सार सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्य कर्मापासून सुटू शकत नाही, परंतु कर्माच्या बंधनात अडकण्याचे मुख्य कारण 'अहंकार' आहे. जेव्हा आपण 'मी करतो' हा भाव ठेवतो, तेव्हा आपण कर्माला चिकटतो. म्हणून, अर्जुनाला उपदेश केला आहे की, तू तुझा अहंकार त्यागून केवळ तुझे विहित कर्तव्य (स्वधर्म) पार पाड. स्वधर्माचे आचरण करणे हाच प्रगतीचा खरा मार्ग आहे.

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना 'मीच हे केले' असा गर्व न बाळगता, ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने परीक्षेत यश मिळवल्यावर त्याचा अहंकार न करता, ते आपल्या कष्टाचे आणि शिक्षकांच्या मार्गदर्शनाचे फळ आहे असे मानून पुढील अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करावे.

श्री ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला अहंकार सोडून स्वधर्माचे (कर्तव्याचे) पालन करण्याचा उपदेश करत आहेत.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्माचे मर्म समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, कर्म करत असतानाच कर्माच्या बंधनातून मुक्त होणे ही एक विशेष कला किंवा 'युक्ती' आहे. ज्याप्रमाणे आपण हाताने एखादी वस्तू धरतो आणि ती सोडण्यासाठी सुद्धा हाताचीच हालचाल करावी लागते, त्याचप्रमाणे संसारात राहून कर्तव्ये पार पाडत असताना, ती फळाची अपेक्षा न ठेवता केल्यास कर्माचे ओझे राहत नाही. ही सहज आणि सोपी पद्धत म्हणजे कर्मानेच कर्माचा त्याग करणे होय.

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता, आपले कर्तव्य आनंदाने पार पाडणे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची अति चिंता न करता केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे हीच ती 'युक्ती' आहे.

ज्ञानेश्वर महाराज कर्माच्या बंधनातून मुक्त होऊन कर्म कसे करावे, याचे गुपित अर्जुनाला सांगत आहेत.

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला उपदेश करत आहेत. श्रीकृष्ण म्हणतात की, युद्धाच्या प्रसंगी मोह किंवा भीतीमुळे स्वतःच्या मनाची दिशाभूल करू नकोस. सत्य परिस्थितीचा स्वीकार करून धैर्याने उभे राहणे हेच तुझे कर्तव्य आहे. मनाचा गोंधळ दूर करून स्थिर बुद्धीने वागणे आवश्यक आहे, असा संदेश येथे दिला आहे.

जेव्हा आपण कठीण प्रसंगात असतो, तेव्हा घाबरून न जाता शांत राहून निर्णय घ्यावा. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी भीती वाटली तरी धीर धरून अभ्यास करावा.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचा मोह सोडून धैर्याने युद्धाला सामोरे जाण्याचा आणि मनाचा गोंधळ थांबवण्याचा उपदेश करत आहेत.