🕉️संस्कृत सुभाषित

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला सावध करत आहेत. आत्मा अमर आहे आणि शरीर नश्वर आहे हे सत्य सांगितल्यानंतर, श्रीकृष्ण म्हणतात की अज्ञानामुळे निर्माण होणारा मोह माणसाच्या बुद्धीला ग्रासून टाकतो. हा मोह माणसाला कर्तव्यापासून परावृत्त करतो. म्हणून अर्जुनाने आपल्या अंतःकरणात विवेकाचा दिवा लावून, भावनांच्या आहारी न जाता सत्याचा विचार करावा. मोहामुळे चित्त भ्रमिष्ट होते, म्हणून त्या मोहाला आपल्या मनात थारा देऊ नकोस असा उपदेश येथे केला आहे.

जेव्हा आपण एखाद्या कठीण प्रसंगात भावूक होतो, तेव्हा चुकीचे निर्णय घेण्याची शक्यता असते. अशा वेळी भावनांच्या आहारी न जाता शांतपणे विचार करून योग्य कृती करावी. उदाहरणार्थ, परीक्षेत कमी गुण मिळाल्यावर रडत न बसता, कुठे चूक झाली याचा विचार करून पुढच्या वेळी जास्त अभ्यास करणे हाच खरा 'विचार' आहे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला मोहाचा त्याग करून विवेकाने वागण्याचा आणि युद्धासाठी सिद्ध होण्याचा उपदेश करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला सांगतात की, मनुष्याने केवळ स्वार्थासाठी कर्म करू नये. जे कर्म परिस्थितीनुसार 'उचित' (योग्य) आहे आणि जे शास्त्राने 'विहित' (सांगितलेले) आहे, तेच करणे हाच खरा धर्म आहे. कर्माचे हे मर्म किंवा गुपित समजून घेतल्यास मनुष्य बंधनात अडकत नाही. केवळ फळाची आशा न ठेवता विहित कर्म करणे हाच मोक्षाचा मार्ग आहे.

विद्यार्थ्यांनी केवळ परीक्षेसाठी न वाचता, ज्ञान मिळवणे हे आपले 'उचित कर्म' समजून अभ्यास करावा. उदाहरणार्थ, वर्गात शांतता राखणे हे विद्यार्थ्याचे विहित कर्तव्य आहे.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला अनासक्त भावनेने स्वतःचे कर्तव्य पार पाडण्याचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते म्हणतात की, माणूस जेव्हा फळाची आशा धरून कर्म करतो, तेव्हा तो त्या कर्माच्या परिणामांत अडकतो. यालाच 'कर्माचे बंधन' म्हणतात. जर तुला या बंधनातून मुक्त व्हायचे असेल आणि कर्माचे ओझे वाटू द्यायचे नसेल, तर तू तुझी बुद्धी स्थिर आणि समतोल ठेवली पाहिजेस. कर्माच्या यशापयशाने विचलित न होणारी बुद्धीच तुला मोक्षाकडे नेऊ शकते.

दैनंदिन जीवनात काम करताना केवळ पगाराचा किंवा फायद्याचा विचार न करता, ते काम आपले कर्तव्य समजून निष्ठेने करणे म्हणजे कर्माच्या बंधनातून मुक्त राहणे होय. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची भीती न बाळगता केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करावे.

या ओवीत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला कर्माच्या फळाची आसक्ती न ठेवता कर्म कसे करावे, याचे मार्गदर्शन करत आहेत.