🕉️संस्कृत सुभाषित

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला स्वधर्माचे महत्त्व पटवून देत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्म (स्वधर्म) कधीही टाळू नये. जे कर्म नैतिकदृष्ट्या योग्य आहे आणि जे आपल्या कर्तव्याचा भाग आहे, तेच कर्म मनाचा संयम राखून करावे. फळाची आशा न धरता केवळ कर्तव्य भावनेने केलेले कर्म हेच बंधनातून मुक्त करते. मनाचा समतोल राखणे आणि विहित कर्माचे पालन करणे हाच खरा कर्मयोग आहे.

दैनंदिन जीवनात, समजा तुम्ही एक विद्यार्थी आहात. अभ्यास करणे हे तुमचे 'उचित कर्म' आहे. परीक्षेच्या निकालाची भीती न बाळगता किंवा आळस न करता, केवळ आपले कर्तव्य म्हणून मन लावून अभ्यास करणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय.

भगवान श्रीकृष्णाने अर्जुनाला दिलेल्या उपदेशाचा विस्तार करताना ज्ञानेश्वर महाराज विहित कर्म करण्याच्या आवश्यकतेवर भर देत आहेत.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की संन्यास आणि कर्मयोग यात कोणताही मूलभूत फरक नाही. संन्यास म्हणजे केवळ कर्माचा त्याग नव्हे, तर कर्माच्या मागे असलेल्या 'संकल्पाचा' (फळाची इच्छा किंवा मी करतोय हा अहंकार) त्याग होय. जोपर्यंत मनुष्य आपल्या मनातील कामना आणि संकल्प सोडत नाही, तोपर्यंत तो योगाच्या मार्गावर प्रगती करू शकत नाही. बाह्यतः कर्म सोडण्यापेक्षा अंतर्यामी संकल्प सोडणे हेच योगाचे खरे लक्षण आहे.

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा काम करताना 'मला हेच फळ मिळाले पाहिजे' हा हट्ट (संकल्प) सोडला तर आपण तणावमुक्त होऊन अधिक चांगले काम करू शकतो. उदाहरणार्थ, परीक्षेत पहिला येण्याचा विचार करण्यापेक्षा फक्त विषयाच्या अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे हाच खरा योग आहे.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला संन्यास आणि योग यातील एकरूपता समजावून सांगत आहेत.

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराज आत्मस्वरूपाच्या तेजाचे वर्णन करत आहेत. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे कडाडून चमकणाऱ्या विजेचा झोत इतका प्रबळ असतो की त्याला कोणीही आपल्या हाताने पकडू शकत नाही किंवा रोखू शकत नाही, अगदी तसेच आत्मप्रकाशाचे स्वरूप असते. हा आत्मप्रकाश अत्यंत शुद्ध, स्वयंभू आणि सर्वव्यापी आहे. जेव्हा एखाद्या साधकाला आत्मसाक्षात्कार होतो, तेव्हा त्याला या दिव्य आणि अमर्याद प्रकाशाचा अनुभव येतो, जो मानवी बुद्धी किंवा इंद्रियांच्या पकडीत येत नाही.

आपल्यातील आंतरिक शक्ती आणि आत्मविश्वासाला ओळखा. ज्याप्रमाणे वीज कोणालाही रोखता येत नाही, त्याचप्रमाणे तुमच्यातील जिद्द आणि ज्ञान इतके प्रबळ ठेवा की बाह्य संकटे तुम्हाला रोखू शकणार नाहीत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज आत्मसाक्षात्काराच्या स्थितीतील तेजाचे आणि त्याच्या अफाट स्वरूपाचे वर्णन करत आहेत.