🕉️संस्कृत सुभाषित

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, ज्याला आत्मज्ञान प्राप्त झाले आहे, असा पुरुष देहाने कर्मे करत असतानाही त्याच्या मनात 'मी कर्ता आहे' असा अहंकार नसतो. ज्याप्रमाणे भाजलेले बी पुन्हा उगवू शकत नाही, त्याप्रमाणे ज्ञानयुक्त बुद्धीने केलेले कर्म फळ देण्यास किंवा बंधनास कारणीभूत ठरत नाही. त्याची सर्व शारीरिक हालचाल ही केवळ लोकसंग्रहासाठी असते, पण ती कर्माच्या श्रेणीत येत नाही कारण त्यात आसक्ती नसते.

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे केले' असा अहंकार न ठेवता, ते आपले कर्तव्य म्हणून केल्यास कामाचा ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी अभ्यास करताना केवळ गुणांसाठी न करता ज्ञान मिळवण्यासाठी केल्यास त्यांना अभ्यासाचा कंटाळा येत नाही.

आत्मज्ञानी पुरुषाची कर्मे त्याला कशी बाधत नाहीत, याचे वर्णन येथे केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करतात की, जेव्हा एखादा ज्ञानी पुरुष फळाची अपेक्षा न ठेवता आणि 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार सोडून कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म असूनही त्याला चिकटत नाही. अशा कर्माला 'अकर्म' म्हणतात. ज्याप्रमाणे बी भाजले तर त्यातून अंकुर फुटत नाही, त्याप्रमाणे ज्ञानयुक्त कर्म पुनर्जन्माला कारणीभूत ठरत नाही. हे कर्म केवळ शरीराद्वारे घडते, पण आत्म्याला त्याचा स्पर्श होत नाही.

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा काम करताना 'मी हे करतोय' असा गर्व न बाळगता, ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने केल्यास मानसिक ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, समाजसेवा करताना प्रसिद्धीची हाव न धरता काम करणे, यामुळे मनाला शांती मिळते.

श्री ज्ञानेश्वर महाराज येथे 'अकर्म' या संकल्पनेचे स्पष्टीकरण देत आहेत, जिथे ज्ञानी पुरुष आसक्तीशिवाय कर्म करतो.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत ज्ञानेश्वरी ग्रंथाच्या आणि मराठी भाषेच्या सौंदर्याचे वर्णन करत आहेत. 'अभिनव वाग्विलास' म्हणजे शब्दांचा असा वापर जो अत्यंत नवीन आणि मोहक आहे. 'चातुर्याचा सौरस' म्हणजे यात केवळ कोरडे ज्ञान नसून बुद्धिमत्तेचा गोडवा किंवा रस आहे. 'प्रमेयाचा सुवास' म्हणजे आध्यात्मिक सिद्धांतांचा सुगंध या ग्रंथातून सर्वत्र पसरत आहे. थोडक्यात, हा ग्रंथ बुद्धीला आणि मनाला आनंद देणारा ज्ञानाचा स्रोत आहे.

आपण जेव्हा कोणतेही काम करतो, तेव्हा त्यात केवळ कौशल्य नसावे, तर त्यात नाविन्य आणि गोडवा असावा. उदाहरणार्थ, संवाद साधताना केवळ माहिती न देता ती समोरच्याला पटेल अशा गोड भाषेत सांगावी.

संत ज्ञानेश्वर महाराज ग्रंथाच्या सुरुवातीला आध्यात्मिक ज्ञानाच्या आणि भाषेच्या समृद्धीचे वर्णन करत आहेत.