🕉️संस्कृत सुभाषित

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अद्वैत दर्शनाचा उच्चांक मांडतात. जेव्हा एखादा साधक ज्ञानी होतो, तेव्हा त्याला यज्ञातील प्रत्येक घटक - पळी (अर्पण साधन), तूप (हवि), अग्नी आणि स्वतः यज्ञकर्ता - हे सर्व एकाच परब्रह्माची रूपे वाटतात. त्याच्या दृष्टीने कर्म आणि कर्ता यात भेद उरत नाही. सर्व काही ब्रह्ममय झाल्यामुळे कर्माचे बंधन त्याला बाधत नाही, कारण तो कर्माच्या पलीकडे असलेल्या एकात्मतेचा अनुभव घेत असतो.

आपण जे काही काम करतो, ते ईश्वराची सेवा समजून करावे. उदाहरणार्थ, अभ्यास करताना तो केवळ मार्कांसाठी न करता ज्ञान मिळवण्यासाठी करावा, कारण ज्ञान हे ब्रह्म आहे. यामुळे कामाचा ताण येत नाही आणि मन शांत राहते.

प्रत्येक कर्मामध्ये आणि कर्माच्या साधनांमध्ये ईश्वरी तत्त्व पाहण्याच्या दृष्टीचे वर्णन.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मसाक्षात्काराच्या किंवा खोल ध्यानाच्या स्थितीचे वर्णन करतात. जेव्हा साधक योगाभ्यासाने अंतर्मुख होतो, तेव्हा बाह्य जगातील विषय (शब्द, स्पर्श, रूप इ.) त्याच्यासाठी उरत नाहीत. इंद्रियांचे व्यापार पूर्णपणे थांबतात. अशा वेळी मन बाहेर न भटकता स्वतःच्या स्वरूपात स्थिर होते. हे 'स्वये स्वयंप्रकाश' होणे आहे, जिथे मन स्वतःच स्वतःचा आरसा बनते आणि आत्मस्वरूपाचा अनुभव घेते.

दैनंदिन जीवनात, जेव्हा आपण खूप गोंधळलेले असतो, तेव्हा थोडा वेळ शांत बसून स्वतःच्या विचारांचे निरीक्षण केल्यास मनाला शांती मिळते. उदाहरण: अभ्यासाला बसण्यापूर्वी ५ मिनिटे डोळे मिटून शांत बसल्याने एकाग्रता वाढते.

ज्ञानेश्वर महाराज ध्यानाच्या अशा स्थितीचे वर्णन करत आहेत जिथे मन बाह्य जगापासून विलग होऊन आत्मस्वरूपात विलीन होते.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मसाक्षात्कारी पुरुषाची स्थिती स्पष्ट करतात. जो मनुष्य आत्मस्वरूपाचा अनुभव घेतो, तो स्वतःच ब्रह्मरूप होतो. अशा स्थितीत त्याच्यासाठी 'मी' आणि 'जग' हा भेद संपतो. ज्याला स्वतःबाहेर काहीही मिळवायचे उरले नाही, त्याला कोणतेही कर्म करण्याचे बंधन राहत नाही. तो कर्माच्या पलीकडे गेलेला असतो आणि त्याचे जीवन सहज स्फूर्तीने चालते.

जेव्हा आपण एखादे काम केवळ आनंदासाठी करतो आणि त्यातून काही मिळवण्याची हाव नसते, तेव्हा ते काम ओझे वाटत नाही. उदाहरणार्थ, एखादा कलाकार जेव्हा आपल्या कलेत हरवून जातो, तेव्हा त्याला वेळेचे किंवा कष्टाचे भान राहत नाही, तेच त्याचे आत्मसुख असते.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला अशा व्यक्तीबद्दल सांगत आहेत जिने आत्मज्ञान प्राप्त केले आहे आणि जिला आता कर्माचे बंधन उरलेले नाही.