←
गुरुवार, 18 ऑक्टोबर 2018
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 65

म्हणोनि अर्जुना सांगो किती । जे हे साम्यबुद्धि पावती । तेचि देहधारी होती । परब्रह्म ॥ ६५ ॥

"Therefore, Arjuna, how much can I say? Those who attain this equanimity, they are the Supreme Brahman in embodied form."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
साम्यबुद्धि Noun
Sāmyabuddhi
समत्व बुद्धी
Equanimity of mind
पावती Verb
Pāvatī
प्राप्त करतात
Attain
देहधारी Adjective
Dehadhārī
शरीर धारण केलेले
Embodied
परब्रह्म Noun
Parabrahma
सर्वोच्च तत्व
Supreme Reality

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, मी तुला किती सांगू? ज्यांना ही समबुद्धी प्राप्त होते, ते मानवी शरीरात असूनही प्रत्यक्ष परब्रह्मच होतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत समत्व बुद्धीचे (Equanimity) महत्त्व विशद करतात. जेव्हा साधकाला सर्व चराचर सृष्टीत एकाच परमात्म्याचे दर्शन घडते, तेव्हा त्याच्या मनात भेदाभेद उरत नाही. अशी 'साम्यबुद्धी' प्राप्त झालेली व्यक्ती जरी देहाने या जगात वावरत असली, तरी ती स्वरूपाने परब्रह्मच असते. त्यांच्यासाठी जन्म-मरणाचे फेरे संपलेले असतात कारण त्यांनी जिवंतपणीच मोक्ष अनुभवलेला असतो. हेच जीवन्मुक्त अवस्थेचे लक्षण आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणाशीही भेदभाव न करता सर्वांशी प्रेमाने आणि समानतेने वागणे, हे या ओवीचे सार आहे. उदाहरणार्थ, कामाच्या ठिकाणी वरिष्ठ आणि कनिष्ठ असा भेदभाव न करता सर्वांच्या श्रमाचा सारखाच आदर करणे.

📌 संदर्भ

ज्यांनी समत्व बुद्धी प्राप्त केली आहे, त्यांच्या श्रेष्ठ स्थितीचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 164

म्हणौनि तूं अर्जुना | या कर्मातें न संडीं पां | परि फळाची वासना | सांडीं वेगीं || १६४ ||

म्हणून अर्जुना, तू या कर्माचा त्याग करू नकोस; परंतु फळाची इच्छा मात्र त्वरित सोडून दे.

"Therefore, O Arjuna, do not forsake this action; but quickly discard the desire for its fruit."

म्हणौनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्मातें Noun
Karmate
कर्माला
To the action
संडीं Verb
Sandi
टाकू नकोस / सोडू नकोस
Do not abandon
वासना Noun
Vasana
इच्छा / आसक्ती
Desire / Attachment
वेगीं Adverb
Vegi
त्वरित / लवकर
Quickly
सांडीं Verb
Sandi
सोडून दे
Give up
परि Conjunction
Pari
परंतु
But

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू तुझे काम सोडू नकोस, पण ते काम करताना फळाची अपेक्षा मात्र सोडून दे.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराज निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, कर्म करणे हे मानवाचे कर्तव्य आहे आणि ते टाळता येत नाही. कर्माचा त्याग करणे हा मोक्षाचा मार्ग नाही. कर्माचे बंधन तेव्हाच निर्माण होते जेव्हा आपण ते फळाच्या आशेने करतो. म्हणून कर्माचा त्याग न करता, त्या कर्माच्या फळाची आसक्ती (वासना) त्वरित सोडली पाहिजे. यामुळे कर्म करूनही माणूस संसाराच्या बंधनात अडकत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

एखाद्या खेळाडूने मैदानावर खेळताना 'मी जिंकणार की हारणार' या विचारापेक्षा 'मी माझा सर्वोत्तम खेळ कसा खेळू शकेन' यावर लक्ष केंद्रित करणे, म्हणजे फळाची वासना सोडणे होय.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माचे महत्त्व आणि फळाच्या आसक्तीचा त्याग याबद्दल मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 198

म्हणोनि तूं अर्जुना | या सकळां कर्मां पाहुना | वेगळा होउनि आपणा | विचारीं पां || १९८ ||

"Therefore, O Arjuna, viewing all these actions as a guest, be separate from them and reflect."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
सकळां Adjective
Sakalan
सर्व
All
पाहुना Noun
Pahuna
पाहुणा किंवा साक्षीदार
Guest or Witness
वेगळा Adjective
Vegala
अलिप्त किंवा भिन्न
Separate or Detached
विचारीं Verb
Vichari
विचार कर
Contemplate or Think

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू या सर्व कर्मांकडे एका पाहुण्याप्रमाणे (साक्षीदाराप्रमाणे) बघ आणि स्वतःला त्या कर्मांपासून वेगळे मानून विचार कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्माच्या आसक्तीतून मुक्त होण्याचा अत्यंत सोपा पण गहन मार्ग सांगत आहेत. ते म्हणतात की, जसा एखादा पाहुणा एखाद्याच्या घरी येतो, पण तो त्या घराचा मालक नसतो किंवा तिथल्या गोष्टींमध्ये गुंतत नाही, तसाच तू तुझ्या कर्मांकडे बघ. कर्माचा कर्ता 'मी' आहे हा अहंकार सोडून, तू केवळ एक साक्षीदार बन. जेव्हा तू स्वतःला कर्मापासून वेगळे करून पाहशील, तेव्हाच तुला कर्माचे खरे स्वरूप आणि निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व उमजेल. कर्मात राहूनही कर्मापासून अलिप्त राहण्याची ही कला आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मीच हे सर्व केले' असा अहंकार न ठेवता, आपले कर्तव्य पार पाडावे. उदाहरणार्थ, शाळेत एखादा प्रकल्प पूर्ण करताना त्याचे सर्व श्रेय स्वतःकडे न घेता, ते आपले कर्तव्य होते या भावनेने वागावे, जेणेकरून अपयशाचे दुःख किंवा यशाचा गर्व होणार नाही.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज भगवान श्रीकृष्णांचा अर्जुनाला असलेला उपदेश स्पष्ट करत आहेत, की कर्मात राहूनही कर्माच्या बंधनातून कसे मुक्त राहावे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा