🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून ज्ञानाचे सामर्थ्य स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, एखाद्या व्यक्तीने भूतकाळात कितीही मोठी पापे केली असली, तरी आत्मज्ञानामुळे ती सर्व नष्ट होतात. ज्ञान हे एका मोठ्या नौकेसारखे (प्लव) आहे, जे माणसाला संसाराच्या आणि पापांच्या दुस्तर सागरातून सुखरूप बाहेर काढते. एकदा का ज्ञानाचा प्रकाश मिळाला की अज्ञानामुळे घडलेली पापे टिकू शकत नाहीत. हे ज्ञान मनुष्याला त्याच्या मूळ स्वरूपाची ओळख करून देते, ज्यामुळे पापांचे अस्तित्वच संपून जाते.

आपल्याकडून काही चूक झाली तर निराश न होता, त्यातून बोध घेऊन (ज्ञान मिळवून) स्वतःला सुधारणे. उदाहरण: परीक्षेत नापास झाल्यावर रडत न बसता, अभ्यासाची योग्य पद्धत शिकून पुन्हा यशस्वी होणे.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला ज्ञानाचे महत्त्व सांगत आहेत, त्याचेच निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करतात की ज्ञान कसे तारक ठरते.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्मयोगाचे रहस्य सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने नेहमी आपल्या वाट्याला आलेले 'उचित' म्हणजे शास्त्रशुद्ध आणि योग्य कर्मच केले पाहिजे. जे कर्म केल्याने आपल्या स्वधर्माचे (कर्तव्याचे) पालन होते, तेच कर्म श्रेष्ठ असते. असे निस्वार्थ कर्म करणे हाच मोक्ष किंवा परम पुरुषार्थ मिळवण्याचा खरा मार्ग आहे. चुकीच्या मार्गाने यश मिळवण्यापेक्षा, आपल्या कर्तव्याचे पालन करणे अधिक महत्त्वाचे आहे.

दैनंदिन जीवनात, समजा एखादा विद्यार्थी परीक्षेत पास होण्यासाठी कॉपी करण्याचा विचार करत असेल, तर त्याने हे लक्षात घेतले पाहिजे की त्याचे 'उचित कर्म' प्रामाणिकपणे अभ्यास करणे हे आहे. कष्टाने मिळवलेले यशच त्याला भविष्यात खरा 'पुरुषार्थ' किंवा प्रगती मिळवून देईल.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला निस्पृहपणे आणि शास्त्रशुद्ध पद्धतीने स्वधर्म पालनाचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, जो मनुष्य बाह्यतः सर्व कर्मे करत असूनही अंतर्यामी अलिप्त असतो, त्यालाच कर्मामध्ये अकर्म दिसते. तो गोंधळून न जाता हे जाणतो की आत्मा अकर्ता आहे. असा पुरुष कर्माच्या फळाला किंवा बंधनाला चिकटत नाही. ही स्थिती प्राप्त झालेला मनुष्यच जगामध्ये 'पुरुषोत्तम' म्हणजेच सर्वश्रेष्ठ मानला जातो, कारण त्याने कर्माचे मर्म जाणलेले असते.

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे केले' असा अहंकार न ठेवता, आपले कर्तव्य म्हणून आनंदाने काम करावे. उदाहरणार्थ, खेळाडूने विजयाचा विचार न करता केवळ खेळाचा आनंद घेऊन खेळावे.

ज्ञानी पुरुष कर्माकडे कशा दृष्टीने पाहतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.