तीन मासे आणि कोळी

एका मोठ्या तलावात तीन मासे राहत होते. त्यांच्यात खूप मैत्री होती, पण तिघांचेही स्वभाव मात्र पूर्णपणे वेगळे होते. पहिल्या माशाचे नाव 'दीर्घदर्शी' होते. तो अतिशय समजूतदार होता आणि कोणत्याही संकटाची चाहूल लागताच सावध व्हायचा. दुसऱ्या माशाचे नाव 'प्रत्युत्पन्नमती' होते. तो हजरजबाबी आणि बुद्धिवान होता. त्याला संकटातून मार्ग कसा काढायचा हे चांगले ठाऊक होते. तिसऱ्या माशाचे नाव 'यद्भविष्य' होते. तो आळशी होता आणि त्याचा नशिबावर खूप विश्वास होता. 'जे नशिबात असेल तेच घडेल,' असे तो नेहमी म्हणायचा.

एके दिवशी संध्याकाळी काही कोळी त्या तलावावरून जात होते. तलावात भरपूर मासे पाहून ते आपापसात बोलू लागले, 'हा तलाव तर माशांनी भरलेला आहे! आपण उद्या सकाळी इथे नक्की येऊ आणि जाळे टाकून सर्व मासे पकडू.' त्यांचे हे बोलणे दीर्घदर्शीने ऐकले. त्याने लगेच आपल्या दोन्ही मित्रांना बोलावले आणि सांगितले, 'मित्रांनो, कोळी उद्या आपल्याला पकडण्यासाठी येणार आहेत. आपण आत्ताच हा तलाव सोडून दुसऱ्या सुरक्षित जागी जायला हवे.'

प्रत्युत्पन्नमती म्हणाला, 'मी तर संकटाच्या वेळी माझी बुद्धी वापरून मार्ग काढेन, मला आता जाण्याची गरज वाटत नाही.' यद्भविष्य हसून म्हणाला, 'अरे, जर माझ्या नशिबात मरणे लिहिले असेल, तर मी कुठेही गेलो तरी मरेनच. मग कशाला काळजी करायची?' दीर्घदर्शीने पाहिले की त्याचे मित्र ऐकायला तयार नाहीत, म्हणून तो त्याच रात्री आपल्या कुटुंबासह दुसऱ्या तलावात निघून गेला.

दुसऱ्या दिवशी सकाळी कोळी आले आणि त्यांनी तलावात मोठे जाळे टाकले. प्रत्युत्पन्नमती आणि यद्भविष्य दोघेही जाळ्यात अडकले. प्रत्युत्पन्नमतीने लगेच आपली बुद्धी वापरली. त्याने मेलेल्या माशाचे सोंग घेतले आणि हालचाल करणे थांबवले. कोळ्याला वाटले की हा मासा मेलेला आहे, म्हणून त्याने त्याला जाळ्यातून काढून बाहेर जमिनीवर ठेवले. संधी मिळताच प्रत्युत्पन्नमतीने उडी मारली आणि पुन्हा पाण्यात शिरून आपला जीव वाचवला. मात्र, नशिबावर अवलंबून असलेला यद्भविष्य जाळ्यात तडफडत राहिला आणि कोळ्याने त्याला मारून नेले.