चार विद्वान ब्राह्मण आणि व्यावहारिक शहाणपण

प्राचीन काळी एका नगरात चार मित्र राहत होते. त्यापैकी तिघे जण वेदांत, शास्त्र आणि विज्ञानात अत्यंत पारंगत होते. त्यांनी जगातील सर्व पुस्तकी ज्ञान आत्मसात केले होते, मात्र त्यांच्याकडे व्यावहारिक शहाणपणाचा अभाव होता. चौथा मित्र, ज्याचे नाव सुबुद्धी होते, तो फारसा शिकलेला नव्हता, परंतु त्याच्याकडे उपजत बुद्धिमत्ता आणि सारासार विचार करण्याची क्षमता होती. एके दिवशी त्या तिघा विद्वानांनी विचार केला की, आपल्या अफाट ज्ञानाचा उपयोग करून आपण परदेशात जाऊन धन कमवावे. त्यांनी सुबुद्धीलाही सोबत घेण्याचे ठरवले, जरी त्यांना वाटत होते की तो त्यांच्या तुलनेत अज्ञानी आहे. प्रवासादरम्यान ते एका घनदाट अरण्यातून जात असताना त्यांना जमिनीवर प्राण्यांच्या हाडांचा एक ढिगारा दिसला. पहिल्या विद्वानाने आपले ज्ञान पाजळत म्हटले, 'पहा, हे माझे शास्त्रज्ञान सिद्ध करण्याची वेळ आहे. मी या विखुरलेल्या हाडांपासून एका प्राण्याचा सांगाडा तयार करू शकतो.' त्याने मंत्रोच्चार करून हाडे एकत्र जुळवली आणि तो एका सिंहाचा सांगाडा तयार झाला. दुसरा विद्वान उत्साहाने पुढे आला आणि म्हणाला, 'मी यात मांस, रक्त आणि त्वचा भरू शकतो.' त्याने आपली विद्या वापरली आणि पाहता पाहता तिथे एक मृत सिंह तयार झाला. आता तिसरा विद्वान, जो स्वतःला सर्वात श्रेष्ठ समजत होता, तो म्हणाला, 'मी या सिंहाच्या शरीरात प्राण फुंकून याला जिवंत करू शकतो.' हे ऐकताच सुबुद्धीने त्यांना रोखले. तो म्हणाला, 'मित्रांनो, थांबा! हा एका सिंहाचा देह आहे. जर तुम्ही याला जिवंत केले, तर हा आपल्या सर्वांना खाऊन टाकेल. हे ज्ञान घातक ठरू शकते.' परंतु विद्वत्तेच्या अहंकारात बुडालेल्या त्या तिघांनी सुबुद्धीचे ऐकले नाही. त्यांनी त्याचा उपहास केला. सुबुद्धीने प्रसंगावधान राखून लगेच जवळच्या एका उंच झाडावर चढून स्वतःचा बचाव केला. तिसऱ्या विद्वानाने मंत्र पूर्ण करताच सिंहात प्राण संचारले. जिवंत होताच तो भुकेलेला सिंह गर्जना करत त्या तिन्ही विद्वानांवर तुटून पडला आणि त्याने क्षणात त्यांचा अंत केला. जेव्हा सिंह तिथून निघून गेला, तेव्हा सुबुद्धी झाडावरून खाली उतरला आणि दुःखी मनाने आपल्या घरी परतला. त्याला समजले होते की, केवळ पुस्तकी पांडित्यापेक्षा व्यावहारिक विवेक किती श्रेष्ठ असतो.